Αντώνης Ανδρουλιδάκης
·Ο ΕΡΩΤΑΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ
Με αφορμή ακόμη μία γυναικοκτονία, η δημόσια συζήτηση γέμισε ξανά με τις γνωστές κυρίαρχες και απενοχοποιητικές στρεβλώσεις του εγκλήματος. Λέξεις όπως ζήλια, πάθος, ψυχολογικά προβλήματα, τοξική σχέση, έγκλημα εν βρασμώ. Και όλες αυτές οι ερμηνείες εμφανίζονται απλά για να μην τολμήσουμε να αγγίξουμε -κυρίως εμείς οι άντρες- το βαθύτερο πολιτισμικό ερώτημα: Τι είναι αυτό που κάνει έναν άνθρωπο να πιστεύει ότι έχει δικαίωμα πάνω στη ζωή ενός άλλου;
Ίσως ένα μέρος της απάντησης να βρίσκεται στον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο μάθαμε να φανταζόμαστε τον έρωτα.
Για αιώνες ο δυτικός πολιτισμός ύμνησε τον έρωτα ως κατάκτηση. Η γλώσσα μας το μαρτυρά ακόμη: «την κέρδισε», «την έριξε», «την κατέκτησε», «την έκανε δική του» ή ακόμη χειρότερα «την πήδηξε». Ο άνδρας παρουσιάζεται ως κυνηγός και η γυναίκα ως έπαθλο. Η επιμονή, η διεκδίκηση και συχνά η άρνηση αποδοχής του «όχι» εμφανίζονται, μάλιστα, ως αποδείξεις πάθους και αφοσίωσης.
Η αντίληψη αυτή συνδέεται και με έναν ακόμη τρόπο με τον οποίο η κουλτούρα μας έμαθε να βλέπουμε τη γυναίκα. Για αιώνες το γυναικείο σώμα αντιμετωπίστηκε πρωτίστως ως αντικείμενο της ανδρικής επιθυμίας και πολύ λιγότερο ως φορέας μιας αυτόνομης υποκειμενικότητας. Η αξία του συχνά οριζόταν από το πόσο ποθητό, διαθέσιμο ή αποκλειστικό ήταν για τον άνδρα και όχι από το γεγονός ότι αποτελούσε την ενσώματη έκφραση μιας ελεύθερης ανθρώπινης ύπαρξης.
Ίσως η μεγαλύτερη τραγωδία του γυναικείου σώματος να είναι ότι για αιώνες αντιμετωπίστηκε ως αντικείμενο της ανδρικής ηδονής πριν αναγνωριστεί ως υποκείμενο ζωής. Η γυναίκα ήταν εκεί -πρωτίστως- για να "ανακουφίζει" την ανδρική ορμή ως δοχείο εκτόνωσης.
Και βέβαια όταν το σώμα του άλλου γίνει πρωτίστως αντικείμενο ηδονής, είναι ευκολότερο να γίνει και αντικείμενο κατοχής.
Έτσι ο έρωτας παύει να είναι συνάντηση και μετατρέπεται σε μορφή συμβολικής ιδιοκτησίας. Ο άλλος δεν βιώνεται ως ένα ελεύθερο πρόσωπο που μπορεί να επιλέξει, αλλά ως κάτι που πρέπει να αποκτηθεί, να διατηρηθεί και να μην χαθεί. Κάτι σαν ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα όπου νικάει ο πιο ισχυρός.
Οπότε όταν η γυναίκα φύγει, δεν βιώνεται μόνο η απώλεια μιας σχέσης. Βιώνεται η απώλεια ενός κτήματος. Η κατάρρευση μιας αίσθησης κυριότητας. Και ταυτόχρονα η κατάρρευση της εικόνας του ισχυρού "αρσενικού" που είναι αρσενικό επειδή κυριαρχεί και "γαμάει".
Γι' αυτό και είναι σημαντικό να πούμε κάτι που συχνά ξεχνιέται. Η γυναικοκτονία δεν είναι η ακραία μορφή του έρωτα. Είναι η ακραία μορφή της λογικής της κατάκτησης που μεταμφιέστηκε σε έρωτα. Μια ακόμη μάσκα στα διάφορα προσωπεία ισχύος που διατίθενται στο κοινωνικό παζάρι.
Αλλά η κατάκτηση, η κυριαρχία, η ισχύς, δεν έχουν απολύτως καμία σχέση με την αγάπη. Μάλλον είναι το ακριβές αντίθετο της.
Η κατάκτηση γεννιέται από την αδυναμία αποδοχής της ελευθερίας του άλλου. Από την αδυναμία αποδοχής ότι η γυναίκα δεν είναι προέκταση του εαυτού μας. Δεν είναι ιδιοκτησία μας.
Δεν είναι τρόπαιο μας. Δεν είναι η επιβεβαίωσή μας. Δεν μας ανήκει.
Γιατί ο έρωτας, στην πιο βαθιά και ανθρώπινη μορφή του, δεν λέει «Είσαι δική μου.» Λέει «Είσαι ελεύθερη, κι όμως επιλέγεις να είσαι μαζί μου.»
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις μεγαλύτερες πολιτισμικές προκλήσεις της εποχής μας. Να μάθουμε να αγαπάμε χωρίς να κατέχουμε. Να επιθυμούμε χωρίς να κυριαρχούμε. Να σχετιζόμαστε χωρίς να μετατρέπουμε τον άλλον σε προέκταση του εαυτού μας. Να απαλλαγούμε επιτέλους από την θανατηφόρα κουλτούρα της Ισχύος, που μολύνει ολόκληρο το συλλογικό μας σώμα.
Γιατί η αγάπη αρχίζει ακριβώς εκεί όπου τελειώνει η ιδιοκτησία.
Και η ελευθερία του άλλου δεν είναι η απειλή του έρωτα. Είναι η σημαντικότερη προϋπόθεσή του
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου