ΕΙΝΑΙ ΕΝΤΑΞΕΙ ΝΑ Σ' ΑΓΑΠΩ ΚΑΙ ΝΑ ΕΙΜΑΙ ΘΥΜΩΜΕΝΟΣ;
Η αγάπη μετά την εξιδανίκευση
Σε κάθε σημαντική σχέση εμφανίζεται εκείνη η άβολη στιγμ'η που σπάνια περιγράφεται στα ποιήματα και σχεδόν ποτέ στις ερωτικές ταινίες. Είναι η στιγμή που ο άλλος παύει να είναι τέλειος ή -πιο προσωπικά- η στιγμή με κατεβάζει από το βάθρο μου.
Η στιγμή που αρχίζουμε να βλέπουμε όχι τον άνθρωπο που φανταστήκαμε, αλλά τον άνθρωπο που πραγματικά είναι. Τις αδυναμίες του, τις αντιφάσεις του, τις μικρότητές του, τους φόβους του, τα τραύματά του, τα σκοτεινά του υπόγεια και τις...μαλακίες του.
Είναι οι στιγμές που δεν στέκεται στο ύψος όσων περιμέναμε. Οι στιγμές που μας απογοητεύει, που μας πληγώνει. Και τότε εμφανίζεται ένα σπουδαίο ερώτημα: Τι συμβαίνει στην αγάπη όταν τελειώνει η εξιδανίκευση;
Τι κρίμα που οι περισσότεροι άνθρωποι "εκπαιδεύονται" να πιστεύουν ότι ο θυμός και η αγάπη είναι αντίθετα συναισθήματα.
Ότι αν αγαπώ πραγματικά κάποιον δεν θα έπρεπε να θυμώνω μαζί του. Κι αν θυμώνω πολύ, ίσως αυτό να σημαίνει ότι η αγάπη έχει χαθεί.
Όμως η πραγματική ζωή είναι πολύ πιο περίπλοκη. Ο θυμός δεν είναι το αντίθετο της αγάπης. Το αντίθετο της αγάπης είναι η αδιαφορία. Και βέβαια, ο θυμός γεννιέται συχνά ακριβώς επειδή ο άλλος έχει σημασία, επειδή μας επηρεάζει, επειδή η παρουσία του μετρά, επειδή οι πράξεις του έχουν τη δύναμη να μας αγγίξουν, να μας πληγώσουν, να μας μετακινήσουν.
"Κανονικά" δεν θυμώνουμε έτσι με έναν άγνωστο, μ' ένα περαστικό, δεν θυμώνουμε έτσι με τον σερβιτόρο-εκτός κι αν το τραύμα μας μας ωθεί συνέχεια στη θέση ενός τσαμπουκαλεμένου έφηβου που διαμαρτύρεται προκλητικά γιατί δεν τον αγαπούν.
Όπως και να έχει θυμώνουμε πολύ με αυτούς που κατοικούν μέσα μας, μ' αυτούς που έχουν γίνει μέρος της ιστορίας μας, μ' αυτούς που έχουν αποκτήσει τη δύναμη να μας επηρεάζουν βαθιά.
Η αλήθεια είναι πως κάτω από τον θυμό κρύβεται συχνά μια πληγωμένη μορφή αγάπης. Μια ανάγκη που δεν συναντήθηκε, μια προσδοκία που διαψεύστηκε, μια απογοήτευση, μια απώλεια που δεν πενθήθηκε όπως της άξιζε.
Κάτω από τον θυμό κρύβεται ένα ανείπωτο: «Σε χρειαζόμουν.», «Με πλήγωσες.», «Περίμενα κάτι άλλο από εσένα.»
Και το πρόβλημα δεν είναι ο θυμός. Το πρόβλημα αρχίζει όταν δεν μπορούμε να αντέξουμε την ταυτόχρονη ύπαρξη αγάπης και θυμού. Όταν νιώθουμε ότι πρέπει να διαλέξουμε. Ή αγαπώ ή θυμώνω. Ή είσαι καλός ή κακός. Ή είσαι άγγελος ή τέρας. Και τότε αρχίζει ο διχασμός. Είτε εξιδανικεύουμε τον άλλον αρνούμενοι κάθε απογοήτευση. Είτε τον δαιμονοποιούμε για να προστατευτούμε από την "απειλητική" αγάπη που συνεχίζουμε να νιώθουμε.
Όμως και στις δύο περιπτώσεις χάνουμε την πραγματικότητα. Γιατί η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Η Melanie Klein υπήρξε από τους πρώτους ανθρώπους που κατανόησαν βαθιά αυτή την αλήθεια, υποστηρίζοντας ότι η ψυχική ωρίμανση αρχίζει όταν το παιδί ανακαλύπτει ότι τόσο η «καλή μητέρα» όσο και η «κακή μητέρα» είναι το ίδιο πρόσωπο. Ότι ο άνθρωπος που το αγαπά είναι ταυτόχρονα και ο άνθρωπος που το ματαιώνει.
Ότι η πηγή της χαράς και η πηγή της απογοήτευσης δεν είναι δύο διαφορετικοί άνθρωποι. Είναι ένας.
Και προφανώς, αυτό που ισχύει για το παιδί ισχύει και για τον ενήλικα. Η ωριμότητα αρχίζει όταν μπορούμε να αντέξουμε ότι το πρόσωπο που αγαπάμε δεν είναι ούτε τέλειο ούτε αποκρουστικό, ούτε απόλυτα καλό ούτε απόλυτα κακό, αλλά απλά ανθρώπινο.
Κοντά σε αυτή την ιδέα κινήθηκε αργότερα και ο D. Winnicott, που πίστευε ότι η ωριμότητα μιας σχέσης εξαρτάται από την ικανότητα του άλλου να «επιβιώνει» από την επιθετικότητά μας.
Δηλαδή, να μπορούμε να θυμώνουμε, να απογοητευόμαστε, να βιώνουμε ακόμη και στιγμές έντονης εχθρότητας, χωρίς να χρειάζεται να καταστρέψουμε τον δεσμό, χωρίς να χρειάζεται να διαγράψουμε την αγάπη, χωρίς να χρειάζεται να εξαφανίσουμε τον άνθρωπο.
Τότε είναι που η αγάπη ωριμάζει. Όχι όταν εξαφανίζεται ο θυμός, αλλά όταν σταματάει ο διχασμός. Όταν μπορούμε να κρατήσουμε μέσα μας δύο φαινομενικά αντιφατικές αλήθειες. Και ότι αγαπώ και Και ότι θυμώνω. Και ότι εκτιμώ και ότι απογοητεύομαι. Και ότι θαυμάζω και ότι βλέπω καθαρά τις αδυναμίες. Ίσως μάλιστα αυτή να είναι η μεγαλειώδης στιγμή που που τελειώνει ο έρωτας της φαντασίας και αρχίζει η αγάπη του πραγματικού ανθρώπου.
Γιατί ενώ η εξιδανίκευση αγαπά ένα είδωλο, η αγάπη αγαπά ένα πρόσωπο. Η εξιδανίκευση αγαπά αυτό που θα ήθελε να υπάρχει, ενώ η αγάπη αγαπά αυτό που όντως υπάρχει. Με τις πληγές του, με τις ελλείψεις του, με τις αντιφάσεις του, με τις στιγμές μεγαλείου και τις στιγμές μικρότητας, με το φως και τη σκιά του.
Και ίσως εδώ να βρίσκεται η βαθύτερη μετάβαση κάθε μεγάλης σχέσης. Η μετάβαση από τον φαντασιακό στον πραγματικό Άλλο.
Από τον άνθρωπο που δημιουργήσαμε μέσα στο μυαλό μας στον άνθρωπο που στέκεται απέναντί μας.
Και τότε συμβαίνει το παράδοξο της Αγάπης. Της αγάπης που βαθαίνει, που παύει να στηρίζεται στην τελειότητα και αρχίζει να πατά γερά στην ανθρώπινη αλήθεια.
Συνεπώς μπορεί να πει κανείς πως η πιο ώριμη μορφή έρωτα α είναι εκείνη όπου δύο άνθρωποι μπορούν να πουν ο ένας στον άλλον: «Αυτή τη στιγμή είμαι θυμωμένος μαζί σου. Και όμως εξακολουθώ να σε βλέπω. Εξακολουθώ να αναγνωρίζω ποιος είσαι για μένα. Εξακολουθώ να επιλέγω να μείνω μέσα στη σχέση μαζί σου.»
Γιατί εκεί αρχίζει η αγάπη μετά την εξιδανίκευση, εκεί αρχίζει η αγάπη του πραγματικού ανθρώπου, που είναι "φτιαγμένος από σκατά και αίμα" όπως ορίζει ο μεγάλος μας ερωτευμένος Αλέκος Παναγούλης. Και εκεί ακριβώς αρχίζει η αγάπη που μπορεί πραγματικά να αντέξει στον χρόνο.
Λιγότερα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου