Αντώνης Ανδρουλιδάκης ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΝΟΗΜΑ

 

ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΝΟΗΜΑ

Την τελευταία περίοδο η Ελλάδα έχει γνωρίσει μια πληθώρα πολιτικών διακηρύξεων, προγραμμάτων, σχεδίων και εξαγγελιών. Κάθε παλαιός ή νέος πολιτικός φορέας εμφανίζεται με λίστες προτάσεων, μέτρων και μεταρρυθμίσεων. Άλλες φορές περισσότερο τεκμηριωμένων, άλλες φορές περισσότερο επικοινωνιακών.

Κι όμως, όσο περισσότερο διαβάζει κανείς αυτά τα κείμενα, τόσο συχνότερα μένει με μια παράξενη αίσθηση ανικανοποίητου.

Όχι επειδή λείπουν οι προτάσεις ή οι θέσεις και ασχέτως της εφικτότητας τους. Αλλά επειδή λείπει κάτι βαθύτερο. Λείπει το όραμα. Λείπει μια καθαρή εικόνα για το πού θέλουμε να πάμε ως κοινωνία.

Τι περιλαμβάνει όμως ένα πραγματικό όραμα; Ένα όραμα οφείλει να απαντά σε πέντε μεγάλα ερωτήματα.

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΚΑΛΗ ΖΩΗ ;

Η σημερινή πολιτική σχεδόν δεν απαντά σε αυτό. Αν ρωτήσεις τα περισσότερα κόμματα τι σημαίνει πρόοδος, θα σου μιλήσουν για ανάπτυξη. Αν όμως ρωτήσεις: «Πώς θα μοιάζει μια καλή ζωή στην Ελλάδα του 2050;» επικρατεί αμηχανία.

Ένα όραμα οφείλει να περιγράψει πόσο δουλεύουμε, πόσο χρόνο έχουμε, πώς μεγαλώνουμε τα παιδιά μας, πώς φροντίζουμε ηλικιωμένους, πώς σχετιζόμαστε, πώς κατοικούμε τις πόλεις. Με άλλα λόγια πώς ζούμε;

ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟ ΘΕΛΟΥΜΕ;

Κάθε κοινωνία "παράγει" έναν τύπο ανθρώπου. Στην Ελλάδα σήμερα παράγουμε εξαντλημένους, αγχωμένους, ατομικιστές,

ανταγωνιστικούς, φοβισμένους και συχνά κυνικούς ανθρώπους.

Ένα όραμα πρέπει να απαντά αν θέλουμε τον άνθρωπο αυτόνομο, συνεργατικό, δημιουργικό, φροντιστικό, με θάρρος, με αίσθηση κοινού-συλλογικού σκοπού;

ΤΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΘΕΛΟΥΜΕ;

Κοινωνία καταναλωτών; Κοινωνία πελατών; Κοινωνία ιδιωτών; Ή κοινωνία πολιτών; Θέλουμε γειτονιές; Κοινότητες; Συλλογικότητες; Τοπική ζωή; Ή απλώς περισσότερα εμπορικά κέντρα;

ΤΙ ΠΑΡΑΓΟΥΜΕ;

Το ερώτημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά υπαρξιακό. Τι δημιουργεί αυτή η χώρα; Τι προσφέρει στον κόσμο; Ποιο είναι το ιδιαίτερο αποτύπωμά της; Ποια είναι η συμβολή της στον πολιτισμό, στην επιστήμη, στην παιδεία, στην ποιότητα ζωής;

ΠΟΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΦΗΓΟΥΜΑΣΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ;

Κάθε επιτυχημένη κοινωνία διαθέτει μια αφήγηση. Οι Αμερικανοί είχαν το American Dream. Οι Σκανδιναβοί το κοινωνικό κράτος. Οι Ιάπωνες την συλλογική πειθαρχία και αριστεία. Η Ελλάδα σήμερα; Δυσκολεύεται να απαντήσει.

ΓΙΑΤΙ ΔΥΣΚΟΛΕΥΟΜΑΣΤΕ ΤΟΣΟ ΝΑ ΟΡΑΜΑΤΙΣΤΟΥΜΕ ;

Εδώ νομίζω ότι μπαίνει η ψυχολογική διάσταση με την οποία ασχολούμαι τα τελευταία χρόνια.

Οι τραυματισμένοι άνθρωποι δυσκολεύονται να φανταστούν το μέλλον. Και το ίδιο συμβαίνει με τις κοινωνίες. Όταν μια κοινωνία ζει επί δεκαετίες οικονομικές κρίσεις, χρεοκοπίες, μνημόνια, δημογραφική συρρίκνωση, πολιτική δυσπιστία, συλλογικές διαψεύσεις και ματαιώσεις , αρχίζει να περιορίζει τον ορίζοντά της.

Από το «Πού θέλουμε να πάμε;» περνά στο «Πώς θα τη βγάλουμε καθαρή;» Από το όραμα περνά στην επιβίωση. Από τη δημιουργία περνά στη διαχείριση. Από την ελπίδα περνά στον κυνισμό.

Γι' αυτό και η μεγάλη πρόκληση μιας νέας πολιτικής πρότασης δεν είναι να παρουσιάσει άλλα δέκα μέτρα ή άλλες είκοσι μεταρρυθμίσεις, αλλά να περιγράψει έναν κόσμο που αξίζει πραγματικά να υπάρξει.

Είναι να απαντήσει πειστικά σε μια σχεδόν ξεχασμένη ερώτηση:

Πώς μπορεί να μοιάζει μια αξιοβίωτη ζωή στην Ελλάδα;

Μέχρι να απαντηθεί αυτό, θα συνεχίσουμε να έχουμε στόχους χωρίς προορισμό, προγράμματα χωρίς αφήγηση, πολιτική χωρίς όραμα και πιτσιρικάδες σαν τον χθεσινό που θα εγκαταλείπουν τη χώρα και θα μας τρίβουν στην μούρη την ανεπάρκεια μας να φανταστούμε "έναν άλλο κόσμο που να είναι εφικτός".

Λιγότερα

Η Αντώνης Ανδρουλιδάκης ΕΝΟΧΗ ΤΩΝ ΑΘΩΩΝ

 Αντώνης Ανδρουλιδάκης

58 λ. 

·

Η ΕΝΟΧΗ ΤΩΝ ΑΘΩΩΝ

Πώς οι κοινωνικές αντιφάσεις μετατράπηκαν σε ατομικές αποτυχίες

Για δεκαετίες η κυρίαρχη αφήγηση μάς έμαθε να αντιμετωπίζουμε το άγχος, την κατάθλιψη, την εξουθένωση ή την αίσθηση ανεπάρκειας κυρίως ως ζητήματα προσωπικής διαχείρισης. Αν δυσκολεύεσαι, πρέπει να γίνεις πιο ανθεκτικός. Αν αγχώνεσαι, να μάθεις καλύτερες τεχνικές coping. Αν εξαντλείσαι, να οργανωθείς καλύτερα. Αν αποτυγχάνεις, να δουλέψεις περισσότερο με τον εαυτό σου.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η λογική συχνά μετατρέπει κοινωνικές αντιφάσεις σε ατομικές ενοχές.

Ένας άνθρωπος μπορεί να εργάζεται δέκα ώρες τη μέρα, να ζει μέσα στην εργασιακή ανασφάλεια, να δυσκολεύεται να πληρώσει ενοίκιο, να μην έχει χρόνο για σχέσεις, να μεγαλώνει σε μια κοινωνία ακραίου ανταγωνισμού και παρ’ όλα αυτά να καταλήγει να πιστεύει ότι το πρόβλημα είναι ότι «δεν προσπαθεί αρκετά».

Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ύπουλη διάσταση του νεοφιλελευθερισμού. Δεν επιβάλλεται μόνο οικονομικά, αλλά εσωτερικεύεται ψυχολογικά. Ο άνθρωπος αρχίζει να αντιμετωπίζει τον εαυτό του σαν επιχείρηση. Σαν project. Σαν startup. Πρέπει διαρκώς να βελτιώνεται. Να αναβαθμίζεται. Να γίνεται πιο παραγωγικός. Πιο αποτελεσματικός. Πιο ανταγωνιστικός.

Ακόμη και η ξεκούραση συχνά παρουσιάζεται όχι ως δικαίωμα αλλά ως μέσο για να επιστρέψεις αποδοτικότερος στη δουλειά.

Ο Byung-Chul Han το περιγράφει εύστοχα όταν λέει ότι περάσαμε από την κοινωνία της πειθαρχίας στην κοινωνία της επίδοσης. Δεν χρειάζεται πια κάποιος να σε καταπιέζει απ’ έξω. Γίνεσαι μόνος σου ο επιτηρητής του εαυτού σου.

Και βέβαια αυτή η διαδικασία αλλάζει ακόμη και τον τρόπο που κατανοούμε την ψυχική υγεία. Αρχίζουμε να ψυχολογικοποιούμε όλο και περισσότερο αυτό που είναι κοινωνικό. Η μοναξιά γίνεται ατομική δυσκολία αντί κοινωνική αποσύνδεση. Η εξουθένωση γίνεται ατομική ανεπάρκεια αντί αποτέλεσμα εργασιακών συνθηκών. Η ανασφάλεια ή ακόμη και η φτώχεια γίνεται προσωπικό πρόβλημα αυτοπεποίθησης αντί έκφραση μιας επισφαλούς πραγματικότητας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ψυχοθεραπεία δεν έχει αξία. Το αντίθετο.

Αλλά ίσως μια ώριμη ψυχοθεραπεία χρειάζεται να βοηθά τον άνθρωπο όχι μόνο να κατανοήσει τον εσωτερικό του κόσμο αλλά και να αναγνωρίζει τις κοινωνικές δυνάμεις που τον διαμορφώνουν. Γιατί υπάρχει κάτι βαθιά άδικο στο να ζητάμε από τους ανθρώπους να θεραπευτούν ατομικά από πληγές που παράγονται συλλογικά.

Και ίσως γι’ αυτό τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μια αυξανόμενη ανάγκη να ξανασυνδεθεί η ψυχολογία με την πολιτική, την κοινότητα, την τάξη, τις κοινωνικές ανισότητες και την ιστορία.

Η βαθύτερη ερώτηση δεν είναι μόνο «Τι μου συνέβη;» αλλά και

«Μέσα σε τι κόσμο προσπαθώ να ζήσω;»

Γιατί πολύ συχνα το πρόβλημα δεν είναι ότι ο άνθρωπος δεν προσαρμόζεται αρκετά καλά. Το πρόβλημα είναι ότι καλείται να προσαρμοστεί σε κάτι βαθιά αρρωστημένο.

Λιγότερα

Γιάννης Ρίτσος Οι ρίζες του κόσμου από τη συλλογή Πέτρινος Χρόνος Μακρονησιώτικα 1957

 Γιάννης Ρίτσος

  · 

Απόλλων Μάντης ·2 ώρ. ·

Λίγα καψαλιασμένα σκοίνα στη μασκάλη του καλοκαιριού
λίγες ασφάκες
το θυμάρι

Διψάσαμε πολύ.
Πολύ πεινάσαμε.
Πολύ πονέσαμε.

Δεν το πιστεύαμε ποτές,
νάναι τόσο σκληροί οι ανθρώποι
Δεν το πιστεύαμε ποτές
νάχει τόση αντοχή η καρδιά μας.

Αξούριστοι
μ’ ένα κομμάτι θάνατο στην τσέπη μας
– πούναι ένα στάχυ να πει καλημέρα;

Βραδιάζει
με το παγούρι του δειλινού χωμένο στην αμμουδιά
με το φεγγάρι αραγμένο σ’ έναν άλλο γιαλό
να το κυλάει η γαλήνη με το μικρό της δάχτυλο –
σε ποιο γιαλό; ποια γαλήνη;

Διψάσαμε πολύ
δουλεύοντας ολημερίς την πέτρα.
Κάτου απ’ τη δίψα μας
είναι οι ρίζες του κόσμου.

Γιάννης Ρίτσος Οι ρίζες του κόσμου από τη συλλογή Πέτρινος Χρόνος Μακρονησιώτικα 1957

Τα ποιήματα αυτά γράφτηκαν στη Μακρόνησο , τον Αύγουστο και το Σεπτέμβρη του 1949, στο Δ’ Τάγμα Πολιτικών Εξορίστων. […] Τα χειρόγραφα έμειναν θαμμένα στο χώμα μέσα σε σφραγισμένα μπουκάλια. Ξεθάφτηκαν τον Ιούλη του 1950.