Αντώνης Ανδρουλιδάκης
Ο ΕΡΩΤΑΣ ΩΣ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΤΙΚΟ ΠΛΗΓΜΑ
Αν έπρεπε να περιγράψω τον έρωτα με μία μόνο λέξη, δεν θα διάλεγα τη λέξη «ευτυχία», Ούτε τη λέξη «ένωση», Ούτε καν τη λέξη «αγάπη». Νομίζω θα επέλεγα τη λέξη «πλήγμα». Γιατί πριν γίνει παρηγοριά, πριν γίνει πατρίδα, πριν γίνει κοινός κόσμος, ο έρωτας είναι σχεδόν πάντοτε ένα πλήγμα του ναρκισσισμού μας.
Μια ρωγμή στο αυτάρεσκο οικοδόμημα του εαυτού. Μια ανατροπή της ψευδαίσθησης ότι είμαστε το κέντρο του κόσμου.
Πριν από τον έρωτα, οι άνθρωποι ζούμε συνήθως μέσα σε έναν κόσμο οργανωμένο γύρω από τον εαυτό μας. Μετράνε κατά βάσιν οι επιθυμίες μας, οι ανάγκες μας, οι στόχοι μας και οι αγωνίες μας.
Ακόμη και όταν αγαπάμε, συχνά αγαπάμε ναρκισσιστικά. Αγαπάμε εκείνους που μας επιβεβαιώνουν, που μας θαυμάζουν, που μας κάνουν να αισθανόμαστε σημαντικοί, που ενισχύουν την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας ή την τόσο καταπληκτική "πάρτη" μας.
Και τσούπ ξαφνικά εμφανίζεται κάποιος και για πρώτη φορά συμβαίνει κάτι σκανδαλώδες. Υπάρχει κάτι σημαντικότερο από εμένα. Πλάκα κάνετε; Υπάρχει κάποιος που αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα από τις δικές μου προτεραιότητες. Κάποιος που διακόπτει τον μεγαλοπρεπή μου μονόλογο; Κάποιος που εισβάλλει στο κέντρο της ύπαρξής μου και μετακινεί τον θρόνο πάνω στον οποίο καθόταν μέχρι τώρα ο εαυτός μου.
Αυτό είναι το πρώτο πλήγμα. Ο άλλος παύει να είναι ακόμη ένας δορυφόρος και γίνεται αίφνης ήλιος. Και ξαφνικά η ζωή δεν οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από τις δικές μου ανάγκες. Ζόρικα πράγματα.
Ο χρόνος μας αλλάζει, οι προτεραιότητές μας αλλάζουν, οι σκέψεις μας αλλάζουν, ακόμη και η σιωπή μας αλλάζει. Γιατί τώρα υπάρχει κάποιος Άλλος που κατοικεί μέσα της. Και βέβαια, αυτό το γεγονός δεν είναι καθόλου αυτονόητο.
Ο σύγχρονος πολιτισμός - ή αν το πούμε με το όνομα του, ο Καπιταλισμός- μας εκπαιδεύει διαρκώς προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μας μαθαίνει να αυτοπραγματωνόμαστε, να εξελισσόμαστε, να επενδύουμε στον εαυτό μας, να συγκεντρώνουμε "εφόδια", να προστατεύουμε ακόμη και τα άκαμπτά όριά μας, να φροντίζουμε την εικόνα μας, να γινόμαστε η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας, να "είμαστε ο εαυτός μας"!
Και βέβαια όλα αυτά έχουν τη σημασία τους. Υπάρχει όμως ένας κίνδυνος. Να καταλήξουμε να ζούμε μέσα σε έναν κόσμο όπου ο εαυτός γίνεται το μοναδικό αντικείμενο ενδιαφέροντος. Να γίνουμε ταυτόχρονα ο πρωταγωνιστής, ο σκηνοθέτης, ο θεατής και το κοινό στο σενάριο της ίδιας μας της ζωής.
Ο έρωτας έρχεται να διακόψει αυτή την αυτάρκεια. Μας υπενθυμίζει ότι η ζωή δεν εξαντλείται μέσα στα όρια του Εγώ. Ότι υπάρχει ένας άλλος άνθρωπος του οποίου η ύπαρξη έχει αξία ανεξάρτητα από τη δική μας. Και αυτό είναι ένα σοκ.
Γιατί ο ναρκισσισμός δεν αφορά μόνο στην υπερβολική αγάπη προς τον εαυτό ή σ' αυτό το "τοξικό κάθαρμα" που πολλοί θεραπευόμενοι αναφέρουν στον θεραπευτή τους αναζητώντας ανακούφιση για τα όσα υπέστησαν στη σχέση τους. Ναρκισσισμός είναι η αδυναμία να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει κάτι εξίσου πραγματικά σημαντικό έξω από τον Εαυτό μας.
Ο έρωτας μας αναγκάζει να συναντήσουμε αυτή την πραγματικότητα. Να συναντήσουμε έναν άνθρωπο που δεν υπάρχει για να επιβεβαιώσει τις ανάγκες μας, που δεν είναι καθρέφτης μας, που δεν είναι προέκτασή μας, που δεν είναι δημιούργημά μας, αλλά μια αυτόνομη ύπαρξη. Ένας ολόκληρος Άλλος κόσμος.
Και τότε έρχεται το δεύτερο πλήγμα. Η ανακάλυψη ότι δεν μπορούμε να τον ελέγξουμε. Όσο βαθιά κι αν αγαπάμε, ο άλλος παραμένει -να πάρει η ευχή- θέλει να παραμείνει ελεύθερος. Δηλαδή, μπορεί να μείνει ή μπορεί να φύγει. Μπορεί να μας αγαπήσει αλλά μπορεί να σταματήσει να μας αγαπά. Μπορεί να μας πληγώσει ή μπορεί και να προσδοκούμε ότι θα μας σώσει.
Και αυτή η ελευθερία του άλλου είναι ταυτόχρονα η ομορφιά και η αγωνία του έρωτα. Η αξία και το κόστος τους αξεδιάλυτα μαζί. Γιατί ο ναρκισσισμός "αγαπά" ό,τι μπορεί να ελέγξει και ο έρωτας αγαπά αυτό που δεν μπορεί να κατέχει. Ο ναρκισσισμός θέλει βεβαιότητες, ενώ ο έρωτας απαιτεί εμπιστοσύνη. Ο ναρκισσισμός θέλει καθρέφτες, ενώ ο έρωτας μας φέρνει αντιμέτωπους με πρόσωπα.
Γι' αυτό και κάθε μεγάλη αγάπη είναι μια μικρή ταπείνωση. Ας σκεφτούμε μόνο την αγάπη προς τα παιδιά μας ως την μεγαλύτερη μορφή ταπεινότητας-γιατί αυτό είναι η γονεϊκότητα.
Ταπεινότητα όχι με την έννοια της υποταγής, αλλά με την έννοια της "αποκέντρωσης", της μετακίνησης από το «εγώ» προς το «εσύ», από την αυτάρκεια προς τη σχέση, από την αυτοαναφορικότητα και τον ακραίο υποκειμενισμό προς τη συνάντηση.
Ίσως γι' αυτό ο έρωτας υπήρξε πάντοτε, για αιώνες, μια τόσο βαθιά πνευματική εμπειρία. Όχι επειδή μας κάνει να αισθανόμαστε όμορφα, αλλά επειδή μας αποσπά από τη φυλακή του εαυτού μας. Μας αναγκάζει να αναγνωρίσουμε ότι ο κόσμος δεν τελειώνει στα όρια της δικής μας ύπαρξης. Ότι υπάρχει ένας άλλος άνθρωπος που δεν είναι εργαλείο, ούτε μέσο, ούτε αντανάκλαση, αλλά μυστήριο.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το βαθύτερο δώρο του έρωτα. Όχι ότι μας ολοκληρώνει, αλλά ότι μας βγάζει από το ψευτό-κέντρο του Εγώ. Ότι γκρεμίζει την ψευδαίσθηση της αυτάρκειας. Ότι μας διδάσκει πως η ζωή αρχίζει πραγματικά τη στιγμή που σταματάμε να το "παίζουμε" ως οι μόνοι πρωταγωνιστές της.
Γιατί ίσως ο έρωτας να είναι ακριβώς αυτό: η ευλογημένη πληγή που δέχεται ο ναρκισσισμός μας όταν ανακαλύπτουμε ότι υπάρχει κάποιος που αξίζει να αγαπηθεί όσο - ή και περισσότερο- από τον ίδιο μας τον εαυτό.
Λιγότερα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου