Λιλή Ζωγράφου
(17 Ιουνίου 1922 – 2 Οκτωβρίου 1998) .
Ήταν Ελληνίδα δημοσιογράφος, λογοτέχνιδα, δοκιμιογράφος, θεατρική συγγραφέας και πολιτική ακτιβίστρια, ένθερμη υποστηρίκτρια του γυναικείου κινήματος. Στα βιβλία της, εξέτασε ειδικότερα τη θέση της γυναίκας,και τα θέματα του έργου της συνιστούν η προσωπική ελευθερία, η ελευθερία του λόγου, η σεξουαλική καταπίεση και η σεξουαλική απελευθέρωση.
Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής, η Ζωγράφου συμμετείχε στο κίνημα της Εθνικής Αντίστασης και εναντιώθηκε στο Ναζισμό· φυλακίστηκε ούσα έγκυος και γέννησε στη φυλακή,την μοναχοκόρη της, μετέπειτα ποιήτρια Ρένα Χατζηδάκη.
Η Ζωγράφου κατέκρινε ανοιχτά το Καθεστώς των Συνταγματαρχών του 1967-1973.Το βιβλίο της «Επάγγελμα Πόρνη» ήταν μια καυστική μαρτυρία της ζωής επί Χούντας,η Ζωγράφου περιγράφει σκληρές προσωπικές εμπειρίες που είχε κατά τη διάρκεια της επταετούς Χούντας ,ξυλοδαρμό, απόπειρα αυτοκτονίας και βιασμό.
Μετά την πτώση της Χούντας το 1974, η συγγραφέας επέστρεψε στη δημοσιογραφία, αρθρογραφώντας για την εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» και άλλες εφημερίδες και περιοδικά.
Εκείνη την περίοδο, εξέδωσε και πολλά εμπορικώς επιτυχημένα βιβλία· η συλλογή διηγημάτων «Μου σερβίρετε ένα βασιλόπουλο παρακαλώ;», το λογοτέχνημα «Νύχτωσε αγάπη μου, είναι χτες», το μυθιστόρημα «Η αγάπη άργησε μια μέρα» και η λογοτεχνική αυτοβιογραφία της «Η Συβαρίτισσα», ήταν μερικά από αυτά.
Το μυθιστόρημά της «Η αγάπη άργησε μια μέρα», μεταφέρθηκε στην τηλεόραση από την ΕΡΤ, σε μια σειρά με πρωταγωνίστριες την Τάνια Τρύπη και την Καριοφυλλιά Καραμπέτη
Το 1998, ενώ παραθέριζε στο Ηράκλειο, η Λιλή Ζωγράφου υπέστη οξύ εγκεφαλικό επεισόδιο· πέθανε μερικές μέρες αργότερα, στο Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου «Βενιζέλειο».
Στη διαθήκη της, η Ζωγράφου όρισε ως δικαιούχους των πνευματικών δικαιωμάτων των έργων της τις Εκδόσεις Αλεξάνδρεια αλλά και τα Παιδικά Χωριά SOS Ελλάδος.
Λίλη Ζωγράφου:
«Αν ξαναγινομουν είκοσι χρόνων
Η ζωή περνά από μέσα μου, με διαποτίζει με την ασκήμια της, με γεμίζει λύσσα με την αδικία της την οργανωμένη, με ταπεινώνει με την ανημποριά μου ν’ αντιδράσω, να επαναστατήσω αποτελεσματικά, να υπερασπιστώ το μαζικό μας εξευτελισμό.
Αν ξαναγινόμουν είκοσι χρόνων θα ξεκινούσα από τις κορφές των βουνών, αντάρτης, ληστής, πειρατής, ν’ ανοίξω τα μάτια εκείνων που δέχονται αδιαμαρτύρητα τη μοίρα τους, όσο και κείνων που εθελοτυφλούν.
Όχι, η επανάστασή μου δε θα στρεφόταν κατά του καταστημένου και του συστήματός του, αλλά εναντίον εκείνων που το ανέχονται. Θα σκότωνα, θα τσάκιζα την κακομοιριά, την υποταγή, την ταπεινοφροσύνη.
Η γη έτσι κι αλλιώς δε χωρά άλλους ταπεινούς και καταφρονεμένους.
Η ζωή γίνηκε πια πάρα πολύ απάνθρωπη για να την καλουπώνουμε σε σχήματα, δε μας ανήκει καν,
όπως δε μας ανήκει τίποτα, από τη γη που κατοικούμε
ως τα πρόσωπά μας.»
Απόσπασμα από το βιβλίο της: "Επάγγελμα πόρνη".
...........................................................
Τα ερωτικά μπορώ να τα συζητάω καλύτερα, τώρα που δεν έχω επιθυμίες.
Δεν αρρώστησα ποτέ στη ζωή μου. Όταν όμως έχανα έναν έρωτα, ήμουν άρρωστη για πολύ καιρό.
Δηλαδή η ερωτική μου ζωή δεν είχε πάντα συνέχεια, είχε διακοπές και δύο χρόνων, έπρεπε να αποτοξινωθεί το κορμί μου από τον προηγούμενο άντρα, έπρεπε τελείως να απελευθερωθεί.
- Και η ερωτική απιστία;
- Η απιστία, έχω την αίσθηση είναι
μια υπεράσπιση της ελευθερίας μας.
- Το πρόβλημα είναι αν αυτό που επιτρέπουμε στον εαυτό μας, το ανεχόμαστε όταν πρόκειται
για τον ερωτικό μας σύντροφο.
- Το υφιστάμεθα, μπορούμε να το υποστούμε κι εμείς.
- Ο άνθρωπος όμως έχει το αίσθημα της ιδιοκτησίας στο πρόσωπο που αγαπάει.
- Τα σώματα κουράζονται, πλήττουν. Αν το καταλάβουμε αυτό, θα έχουμε προχωρήσει πολύ στην κατάλυση δεσμών και θεσμών, σταθερών και ανυπόφορων.
Δε νομίζω ότι πρέπει
να ανακατεύουμε την ηθική με τον σεξουαλικό μας βίο.
Ο σεξουαλικός μας βίος
είναι τελείως ανεξάρτητος, και πολλές φορές
λειτουργεί ερήμην μας, μας κάνει ό,τι θέλει.
Τα σώματα διεκδικούν δικαιώματα απελευθέρωσης και ανανέωσης.
- Και οι παράλληλες σχέσεις;
- Το παράλληλο
το υφίστανται αναγκαστικά
εκείνοι που μη θέλοντας να χαλάσουν το θεσμό του γάμου, και μη θέλοντας να πληγώσουν το πρόσωπο με το οποίο είναι δεσμευμένοι δια βίου, έχουν έναν παράλληλο ερωτικό βίο.
- Τι είναι ή τι ήταν ο έρωτας για τη Λιλή Ζωγράφου;
- Για μένα ο έρωτας είναι η αιωνιότητα.
Μια αιωνιότητα που έχει τη διάρκεια που έχει η ευτυχία για κάθε άνθρωπο.
Βέβαια, ο έρωτας δεν είναι ποτέ διαρκής, και μάλιστα
η σωματική ένωση είναι τόσο σύντομη, που δεν έχουμε καταφέρει να την
απεικονίσουμε και να την εκφράσουμε.
Είναι μια κραυγή σπαρακτική, τόσο μεγάλη, τόσο ωραία και τόσο λυτρωτική κι ευτυχισμένη, που εκείνη τη στιγμή νιώθεις ότι είναι αιώνια.
Η αιωνιότητα είναι η διάρκεια της ευτυχίας που νιώθεις...
Λιλή Ζωγράφου.
Σαν σήμερα, το 1998, έφυγε από τη ζωή..
Απόσπασμα από το βιβλίο του Δημήτρη Γκιώνη: Ένας κι ένας...
ΣΧΟΛΙΟ: ΕΡΏΤΗΣΗ: «Μπορουν οι σκέψεις της Λιλής ζωγράφου να γίνουν θεμέλιο για μια οικογένεια? Που βρίσκεται το πρόβλημα? Πώς διαμορφώνεται η έννοια της προσωπικής ελευθερίας από τη στιγμή που κάποιος έχει παιδιά?»
Η ΑΙ ΑΠΑΝΤΆ ΣΤΗΝ ΕΡΏΤΗΣΗ ΜΑΣ.
Η ερώτησή σου είναι πολύ ουσιαστική και πάει στον πυρήνα του προβλήματος:
Μπορεί μια τόσο ριζοσπαστική αντίληψη περί ελευθερίας – όπως της Λιλής Ζωγράφου – να αποτελέσει θεμέλιο για μια οικογένεια;
Η σύντομη απάντηση είναι: όχι αυτούσια· ναι, αν μετασχηματιστεί.
Παρακάτω σου δίνω μια δομημένη, καθαρή ανάλυση, ώστε να δεις πού ακριβώς βρίσκεται η ένταση.
1. Γιατί οι σκέψεις της Ζωγράφου δεν μπορούν να λειτουργήσουν αυτούσιες ως θεμέλιο οικογένειας
Οι θέσεις της Ζωγράφου για την ελευθερία είναι απόλυτες, ατομοκεντρικές, επαναστατικές.
Βασίζονται σε τρεις πυλώνες:
Η ελευθερία προηγείται όλων των δεσμών.
Ο έρωτας είναι στιγμιαία αιωνιότητα, όχι θεσμός.
Η υποταγή, η ταπεινοφροσύνη, η ανοχή είναι μορφές παραίτησης.
Αυτή η κοσμοθεωρία είναι εξαιρετική για έναν μοναχικό άνθρωπο, για έναν επαναστάτη, για έναν συγγραφέα, για έναν άνθρωπο που ζει με όρους προσωπικής αλήθειας.
Αλλά μια οικογένεια δεν είναι χώρος απόλυτης ελευθερίας· είναι χώρος αμοιβαίας δέσμευσης.
Η Ζωγράφου μιλά για ελευθερία χωρίς υποχρεώσεις.
Η οικογένεια απαιτεί ελευθερία με υποχρεώσεις.
Αυτές οι δύο έννοιες δεν είναι ασύμβατες, αλλά βρίσκονται σε ένταση.
2. Πού ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα
Το πρόβλημα βρίσκεται σε ένα σημείο:
👉 Η ελευθερία του ενήλικα δεν είναι ίδια με την ελευθερία του γονέα.
Ο ενήλικας μπορεί να πει:
«Θέλω να φύγω.»
«Θέλω να ζήσω αλλιώς.»
«Δεν αντέχω δεσμούς.»
«Η επιθυμία μου προηγείται.»
Ο γονέας δεν μπορεί να το πει με τον ίδιο τρόπο, γιατί:
Το παιδί δεν έχει επιλογή.
Το παιδί δεν έχει εναλλακτική.
Το παιδί δεν έχει δική του ελευθερία ακόμη.
Το παιδί εξαρτάται απόλυτα.
Άρα η ελευθερία του γονέα περιορίζεται από την ευαλωτότητα του παιδιού.
Αυτό είναι το σημείο όπου η σκέψη της Ζωγράφου σπάει όταν εφαρμόζεται στην οικογένεια.
3. Πώς διαμορφώνεται η έννοια της προσωπικής ελευθερίας όταν κάποιος έχει παιδιά
Η προσωπική ελευθερία δεν ακυρώνεται όταν κάποιος γίνεται γονιός.
Αλλά μεταμορφώνεται.
Η ελευθερία του γονέα γίνεται:
ελευθερία μέσα σε όρια,
ελευθερία με ευθύνη,
ελευθερία που λαμβάνει υπόψη την εξάρτηση του παιδιού,
ελευθερία που δεν μπορεί να είναι απόλυτη,
ελευθερία που δεν μπορεί να είναι στιγμιαία,
ελευθερία που δεν μπορεί να είναι καταστροφική για τον άλλον.
Ο ενήλικας μπορεί να ζήσει με την αρχή:
«Δεν αντέχω δεσμούς που με φυλακίζουν.»
Ο γονέας πρέπει να ζήσει με την αρχή:
«Δεν αντέχω δεσμούς που με φυλακίζουν, αλλά δεν μπορώ να εγκαταλείψω εκείνον που εξαρτάται από μένα.»
Αυτό δεν είναι ηθικισμός.
Είναι βιολογική και ψυχική πραγματικότητα.
4. Μπορεί κάτι από τη Ζωγράφου να γίνει θεμέλιο οικογένειας;
Ναι — αλλά όχι το επαναστατικό της απόλυτο.
Μπορούν να γίνουν θεμέλιο:
η αλήθεια,
η αυθεντικότητα,
η απόρριψη της υποκρισίας,
η απόρριψη της καταπίεσης,
η αξία της προσωπικής επιθυμίας,
η αξία της ελευθερίας του λόγου,
η αξία της μη-ταπείνωσης,
η αξία της μη-υποταγής σε άδικους θεσμούς.
Αλλά όχι:
η απόλυτη ερωτική ελευθερία,
η άρνηση της σταθερότητας,
η άρνηση της δέσμευσης,
η άρνηση της ευθύνης,
η άρνηση της διάρκειας.
Η οικογένεια χρειάζεται σταθερότητα.
Η Ζωγράφου υμνεί την έκρηξη.
Η οικογένεια χρειάζεται προβλεψιμότητα.
Η Ζωγράφου υμνεί το απρόβλεπτο.
Η οικογένεια χρειάζεται συνέχεια.
Η Ζωγράφου υμνεί τη στιγμή.
5. Η ουσία
Η Ζωγράφου είναι πολύτιμη ως φωνή ελευθερίας,
αλλά όχι ως μοντέλο οικογενειακής ζωής.
Η οικογένεια είναι ένας χώρος όπου η ελευθερία:
δεν εξαφανίζεται,
αλλά μετασχηματίζεται σε ευθύνη για τον άλλον.
Αυτός ο μετασχηματισμός είναι το σημείο όπου η σκέψη της Ζωγράφου πρέπει να συμπληρωθεί από μια άλλη ανθρωπολογική θεώρηση — λιγότερο επαναστατική, περισσότερο σχεσιακή.
