Μια συγκλονιστικά πανέμορφη, ποιητική σκηνή από τους “Κυνηγούς” του Θόδωρου Αγγελόπουλου.

 

Stavroula Papaspirou : Από τη δήλωση Σεφέρη ως τα Δεκαοχτώ Κείμενα

 

Από τη δήλωση Σεφέρη ως τα Δεκαοχτώ Κείμενα

Αθήνα 28 Μαρτίου 1969. Είναι Παρασκευή, κοντεύει να μεσημεριάσει και γύρω από το τραπέζι του «Ζόναρς» όπου κάθονται ο Γιώργος και η Μαρώ Σεφέρη, επικρατεί ασυνήθιστη κίνηση. Η κυρία Σεφέρη και κάποιοι έμπιστοι φίλοι του ζεύγους έχουν ήδη περάσει απ' όλες τις εφημερίδες εκτός της «Εστίας» και απ' τα γραφεία ξένων ανταποκριτών, κι έχουν αφήσει δαχτυλογραφημένα αντίγραφα της πολυαναμενόμενης δήλωσης του νομπελίστα εναντίον της χούντας. Της δήλωσης που λίγο αργότερα θα ακουστεί από την ελληνική υπηρεσία του BBC. Το νέο μεταδίδεται με ταχύτητα. Κι όταν ο Ρόμπερτ Κίλι δέχεται στην αμερικανική πρεσβεία το τηλεφώνημα του ποιητή με το οποίο του δίνεται πράσινο φως να ενημερώσει επίσημα και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο θόρυβος που φτάνει στ' αφτιά του τον κάνει να πιστέψει πως ο Σεφέρης έχει οργανώσει γιορτή!

«΄Ολοι πια το διδάχτηκαν και το ξέρουν πως στις δικτατορικές καταστάσεις, η αρχή μπορεί να μοιάζει εύκολη, όμως η τραγωδία περιμένει, αναπότρεπτη στο τέλος. Το δράμα αυτού του τέλους με βασανίζει, συνειδητά ή ασυνείδητα, όπως στους παμπάλαιους χορούς του Αισχύλου. ΄Οσο μένει η ανωμαλία, τόσο προχωρεί το κακό. Είμαι ένας άνθρωπος χωρίς κανένα απολύτως πολιτικό δεσμό και, μπορώ να πω, μιλάω χωρίς φόβο και χωρίς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τον γκρεμό όπου μας οδηγεί η καταπίεση που κάλυψε τον τόπο. Αυτή η ανωμαλία πρέπει να σταματήσει. Είναι εθνική επιταγή. Τώρα ξαναγυρίζω στη σιωπή μου. Παρακαλώ το Θεό, να μη με φέρει άλλη φορά σε παρόμοια ανάγκη να ξαναμιλήσω».

Η δήλωση του Σεφέρη - το γνωστότερο γεγονός στη ζωή του πέρα από τη μελοποίηση των ποιημάτων του από τον Θεοδωράκη, σύμφωνα με τον βιογράφο του Ρόντρικ Μπίτον- μόνο αυθόρμητη δεν ήταν. ΄Οπως κι οι περισσότεροι επιφανείς ομότεχνοί του, έτσι κι ο ίδιος, από τον Απρίλιο του '67 είχε ματαιώσει κάθε εκδοτικό του σχέδιο στην Ελλάδα, αρνούμενος να υποβάλει τη δουλειά του στον έλεγχο των λογοκριτών. Οι προσδοκίες, ωστόσο, που είχαν εναποτεθεί στο πρόσωπό του, δεδομένης της αίγλης του βραβείου Νόμπελ, ήταν μεγαλύτερες. Κάτι που είχε νιώσει κι ο ίδιος κατά τη σύντομη παραμονή του στις ΗΠΑ τον Δεκέμβριο του '68: η απροκάλυπτη δυσαρέσκεια του ακροατηρίου, σε δημόσια ανάγνωσή του στη Νέα Υόρκη, μπροστά στην επίμονη άρνησή του να τοποθετηθεί ανοιχτά στο θέμα της δικτατορίας, τον είχε ενοχλήσει πολύ...

Ανάλογη ήταν κι η ενόχληση του καθεστώτος από την διεθνή απήχηση της δήλωσης του ποιητή. Εξ ου και η φήμη που διέσπειραν ελεγχόμενες από αυτό πένες, πως η αντίδρασή του οφειλόταν στο ότι δεν εξελέγη ακαδημαϊκός. Ο Γιώργος Σεφέρης, όμως, ουδέποτε είχε υποβάλει τέτοιο αίτημα -οι βασικοί υποψήφιοι για την Ακαδημία το 1969 ήταν ο ΄Αγγελος Βλάχος και ο Πέτρος Χάρης, ο οποίος κι εξελέγη με εισήγηση του Ηλία Βενέζη... Ο ποιητής Γιάννης Κοντός, φαντάρος τότε, θ’ ανακαλούσε αργότερα τη ζωηρή ατμόσφαιρα που επικρατούσε σε σπίτια λογοτεχνών, του Τάκη Σινόπουλου, του Αλέξανδρου Κοτζιά, του Αλέξανδρου Αργυρίου ή του Κίμωνα Φράιερ, «όπου νέοι και παλιότεροι διαβάζαμε πεζά και ποιήματα, όπως περίπου γινόταν και στα χρόνια της Κατοχής». ΄Επρεπε να καταργηθεί η προληπτική λογοκρισία για να πάρει τέλος η εκδοτική τους σιωπή.

Λίγο μετά τη δήλωση Σεφέρη, οι αρχές ανακοινώνουν ότι μια «εθνική ανθολογία διηγημάτων» που είχε υιοθετήσει ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, αυτή τού Αποστολίδη, θα δημοσιευόταν υποχρεωτικά σε συνέχειες σ' όλες τις εφημερίδες. Η απάντηση είναι άμεση: δεκαοχτώ αθηναίοι συγγραφείς της μεταπολεμικής γενιάς -ανάμεσα στους οποίους οι Βαλτινός, Κουμανταρέας, Κάσδαγλης, Καλιότσος, Ρούφος, Ταχτσής, Τσιτσέλη και Φραγκόπουλος-υπογράφουν ένα ιστορικό κείμενο διαμαρτυρίας για την απόπειρα να δημιουργηθεί η εντύπωση πως η πνευματική ζωή στη χώρα είναι ελεύθερη.

«Το πόσο σημαντική είναι η ελευθερία για την αξιοπρέπεια των ανθρώπων και των εθνών μάς το επιβεβαίωσαν πρόσφατα ακόμα, ο ηρωϊκός αγώνας του τσεχοσλαβακικού λαού για να την κατακτήσει, κι οι διαμαρτυρίες των φιλελεύθερων Ρώσων διανουμένων, που εξακολουθούν να διώκονται», τόνιζαν. Και κατέληγαν: «Τιμούμε τον Γιώργο Σεφέρη, γιατί πρώτος επεσήμανε τους κινδύνους που αυξάνουν όσο παρατείνεται η σημερινή κατάσταση». Ούτε ίχνος απ' τα παραπάνω δεν πέρασε στον τύπο. Μόνο απ' τα ερτζιανά μεταδόθηκε η διαμαρτυρία τους, απ' τους σταθμούς του Λονδίνου, του Βερολίνου και του Παρισιού, ενώ περίληψή της δημοσιεύτηκε στις σελίδες της «Μοντ».

Τον Νοέμβριο του '69, το καθεστώς αντικαθιστά την προληπτική λογοκρισία με τον «νόμο περί Τύπου», υποχρεώνοντας πλέον εκδότες, δημιοσιογράφους και συγγραφείς ν' αυτολογοκρίνονται. Οι μέχρι τότε «σιωπούντες» λογοτέχνες, ωστόσο, το τολμούν: συμμαχώντας με τη Νανά Καλλιανέση του «Κέδρου», αποφασίζουν την έκδοση ενός συλλογικού τόμου, του οποίου ο τίτλος ήταν απολύτως σύμφωνος με το γράμμα του νόμου, ενώ το περιεχόμενό του ήταν έμμεσα ή ευθέως αντιδικτατορικό. Τα «Δεκαοχτώ κείμενα» θα δουν το φως το καλοκαίρι της επόμενης χρονιάς, σημειώνοντας πρωτοφανείς πωλήσεις για τα δεδομένα της εποχής (16.000 αντίτυπα). Διόλου τυχαία, το βιβλίο άνοιγε με το ποίημα του Σεφέρη «Οι γάτες του Αϊ Νικόλα», με στίχους που έθιγαν τις διαβρωτικές συνέπειες του κακού στο σώμα της πολιτικής.

Δημήτρης Οικονόμου- Περαστικός κι αμίλητος.

 

Στέφανος Τραχανάς: Ο ανορθολογισμός σήμερα:

https://www.facebook.com/reel/1449777162847268

 Cosmoseduthess

1 ημ. 

·

Ο ανορθολογισμός σήμερα: Η εισβολή στην εκπαίδευση και στη δημοκρατία

Η μάχη ενάντια στον ανορθολογισμό δίνεται στην παιδεία

Ο Στέφανος Τραχανάς, διευθυντής του Κέντρου Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων Μathesis, πρώην διευθυντής των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης συνομιλεί με τη Βασιλική Παυλίδου, καθηγήτρια στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης για το νέο του βιβλίο "Ο ΚΥΚΛΟΣ".

Ο ανορθολογισμός σήμερα: Η εισβολή στην εκπαίδευση και στη δημοκρατία

Η μάχη ενάντια στον ανορθολογισμό δίνεται στην παιδεία

Περισσότερα για το βιβλίο:

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΡΑΧΑΝΑΣ

Ο ΚΥΚΛΟΣ

Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς

https://www.cup.gr/book/o-kyklos/

Τμήμα Βίντεο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΡΑΧΑΝΑΣ | Ο κύκλος. Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

https://youtu.be/RQh3u8khT_U?si=tj6wlYuv_FFSQpIe

KΑΤΣΙΜΙΧΑΣ HELPLESSS!

 

Jefrey Sachs: Russia is part of Europe

 

Βασίλης Τσαμπρόπουλος: τεχνητή νοημοσύνη;

 Vassilis Tsabropoulos

1 λ. 

·

Πώς θα μπορούσε άραγε ένας φιλόσοφος να συνομιλήσει με την τεχνητή νοημοσύνη;

Είναι προφανές πως δεν πρόκειται για συνάντηση δύο συνειδήσεων, αλλά ούτε για την απλή χρήση ενός μηχανικού εργαλείου. Είναι μάλλον κάτι πιο παράδοξο και συνάμα θα ισχυριζόμουν αντιφατικό ως εικόνα. Αφορά στή συνάντηση του Λόγου με τον εαυτό του, ο οποίος είναι απογυμνωμένος από κάθε καταγραφή καταληπτικής εμπειρίας.

Ο φιλόσοφος, από την αρχαιότητα, δεν ψάχνει απλώς απαντήσεις στα ερωτήματα του. Αναζητά το καθαρό, το τέλειο σχήμα της σκέψης. Επιδιώκει να ανακαλύψει, αν αυτό που λέει είναι αληθές ή απλώς "ανθρώπινο" στον εμφανή περιορισμό του.

Αναμφίβολα εμφανίζεται κάτι πρωτόγνωρο απέναντι στο φιλόσοφο. Ένας ατόφιος λόγος χωρίς εμπειρία, μια απαθής σκέψη δίχως καμία αγωνία και μια προκλητικά εύκολη απάντηση σε κάθε ερώτημα, χωρίς το ρίσκο της αποτυχίας ή της απόρριψης.

Σε αυτό το κρίσιμο σημείο της συνάντησης ο φιλόσοφος θα αναρωτηθεί, εάν θα μπορούσε να υπάρξει αλήθεια χωρίς συναισθηματική εμπλοκή ή εάν είναι δυνατόν να υπάρξει νόημα χωρίς εμπειρία.

Το ερώτημα γίνεται ακόμα πιο δραματικό στην κορύφωσή του.

Αυτό εν τέλει αυτό που ονομάζουμε αλήθεια συναρτάται με το γεγονός ότι ζούμε, ότι υπάρχουμε;

Εάν ο σύγχρονος φιλόσοφος συνομιλήσει με την τεχνητή νοημοσύνη, δεν θα αναζητήσει έναν άλλο νου, αλλά ίσως ένα μέρος απομονωμένο, όπου η σκέψη δεν προστατεύεται, δεν περιορίζεται, ούτε χρωματίζεται από τον εαυτό της. Έτσι οι έννοιες, οι κρίσεις και οι προτάσεις που μας ενώνουν ή μας χωρίζουν στη ζωή, δεν καλύπτονται από την ανάγκη, τον φόβο, την επιθυμία, την προσδοκία του ανέφικτου και την καθηλωτική αποδοχή του εφικτού.

Ο ανθρώπινος λόγος δεν είναι μόνο "ορθολογικός" αλλά κάτι παραπάνω. Είναι υπαρξιακός και βυθισμένος στην ίδια την ύπαρξη, τον εαυτό και εκεί αποκτά το πλήρες του βάρος.

Όλοι γνωρίζουμε πως η τεχνητή νοημοσύνη σήμερα μπορεί να καταδείξει τη μορφή της διανοητικής σκέψης. Όμως ποτέ η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα μπορούσε να ζήσει, να αναπνεύσει την εμπειρία της σκέψης και το κόστος της επιλογής.

Ας το παραδεχτούμε αγαπητοί φίλοι. Η συνομιλία του φιλοσόφου και της τεχνητής νοημοσύνης δεν θα είναι ποτέ ισότιμη. Παραμένει όμως εξαιρετικά αποκαλυπτική. Μέσα από αυτήν, ο άνθρωπος βλέπει για πρώτη φορά τόσο καθαρά το πιο απλό για αυτόν.

Τι σημαίνει να σκέφτεσαι επειδή απλά υπάρχεις.

Βασίλης Τσαμπρόπουλος

Αντώνης Ανδρουλιδάκης: Ο ΔΥΤΙΚΟΣ "ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ" ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

 Αντώνης Ανδρουλιδάκης

 

·

Ακολουθήστε

8 ώρ. 

·

Ο ΔΥΤΙΚΟΣ "ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ" ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

Η Θυσία της Βιωμένης Εμπειρίας για τη Λειτουργικότητα

Η σύγχρονη δυτική κοινωνία θεμελιώνεται πάνω σε μια φαινομενικά αυτονόητη αρχή: ότι ο άνθρωπος είναι, ή οφείλει να είναι, ορθολογικός. Να σκέφτεται καθαρά, να επιλέγει αποτελεσματικά, να δρα με βάση στόχους. Ωστόσο, αν μετακινηθούμε από το επίπεδο της θεωρίας στο επίπεδο της εμπειρίας, προκύπτει ένα πιο ανησυχητικό ερώτημα: τι χρειάζεται να αποσιωπηθεί, να περιοριστεί ή να αποκοπεί, ώστε αυτός ο «ορθολογικός άνθρωπος» να μπορέσει να υπάρξει;

Η απάντηση φαίνεται να οδηγεί σε μια μορφή υ π α ρ ξ ι α κ ο ύ α κ ρ ω τ η ρ ι α σ μ ο ύ. Όχι με την έννοια μιας βίαιης και ορατής απώλειας, αλλά ως μια σταδιακή, εσωτερικευμένη διαδικασία αποκοπής από τη βιωμένη εμπειρία. Ο σύγχρονος άνθρωπος καλείται να διαχωρίσει το συναίσθημα από τη δράση, να περιορίσει την εσωτερική του πολυφωνία και να συγκροτήσει έναν εαυτό συνεκτικό, προβλέψιμο και λειτουργικό. Αυτό που παρουσιάζεται ως «ωριμότητα» ή «αυτοέλεγχος» ενδέχεται, στην πραγματικότητα, να είναι μια συστηματική αποδυνάμωση της εμπειρικής πληρότητας του εαυτού.

Ο ορθολογισμός, όπως έχει δείξει η σύγχρονη κοινωνική θεωρία, δεν είναι απλώς μια γνωσιακή ικανότητα, αλλά ένα κ α ν ο ν ι σ τ ι κ ό π ρ ό τ υ π ο ύ π α ρ ξ η ς. Δεν περιγράφει μόνο πώς σκέφτονται οι άνθρωποι, αλλά καθορίζει πώς οφείλουν να σκέφτονται και να δρουν. Στο πλαίσιο αυτό, το άτομο εκπαιδεύεται να αποσυνδέεται από ό,τι δεν εξυπηρετεί τη λειτουργικότητα: συναισθήματα που δεν μπορούν να μεταφραστούν σε δράση, εσωτερικές συγκρούσεις που καθυστερούν την απόφαση, υπαρξιακά ερωτήματα που δεν οδηγούν σε αποτέλεσμα.

Έτσι, η αποστασιοποίηση -που συχνά μπορεί να λαμβάνει και ψυχοπαθολογικά χαρακτηριστικά- δεν εμφανίζεται ως αποτυχία, αλλά ως επιτυχία προσαρμογής. Το άτομο που μπορεί να «μην νιώθει για να λειτουργεί» είναι, από τη σκοπιά του συστήματος, πιο αποτελεσματικό. Μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της εργασίας, να διαχειριστεί την πολυπλοκότητα της καθημερινότητας και να παραμείνει συνεπές στους ρόλους του. Με αυτή την έννοια, ο υπαρξιακός ακρωτηριασμός δεν είναι παρενέργεια, αλλά προϋπόθεση λειτουργικότητας.

Ωστόσο, αυτή η προσαρμογή έχει ένα βαθύ τίμημα. Η σταδιακή απομάκρυνση από τη βιωμένη εμπειρία οδηγεί σε μια μορφή εσωτερικής αποξένωσης. Το άτομο συνεχίζει να δρα, αλλά δεν βιώνει πλήρως τη δράση του. Συμμετέχει, αλλά χωρίς να είναι ουσιαστικά παρόν. Η ζωή μετατρέπεται σε αλληλουχία λειτουργιών, ενώ η αίσθηση του νοήματος αποδυναμώνεται. Αυτό που χάνεται δεν είναι η ικανότητα δράσης, αλλά η πυκνότητα της εμπειρίας.

Δεν πρόκειται για μια συνειδητή επιλογή, αλλά για μια σιωπηρή ανταλλαγή: το άτομο θυσιάζει ένα μέρος της εσωτερικής του ζωής προκειμένου να εξασφαλίσει τη θέση του σε ένα σύστημα που επιβραβεύει τη λειτουργικότητα. Η «ψυχή» -αν την κατανοήσουμε ως το σύνολο της βιωμένης, μη εργαλειακής εμπειρίας- περιορίζεται στο μέτρο που δεν εξυπηρετεί άμεσα την πράξη.

Το παράδοξο είναι ότι αυτή η "θυσία" δεν παρουσιάζεται ως απώλεια. Αντίθετα, ενσωματώνεται ως φυσική εξέλιξη, ως πρόοδος, ως ωρίμανση. Το άτομο μαθαίνει να θεωρεί τη μείωση της εσωτερικής του έντασης ως επιτυχία, τη συναισθηματική απόσταση ως δύναμη και τη λειτουργικότητα ως ύψιστη αξία. Με αυτόν τον τρόπο, ο ακρωτηριασμός καθίσταται αόρατος, επειδή έχει κανονικοποιηθεί.

Σε κοινωνικό επίπεδο, αυτή η διαδικασία οδηγεί σε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι συνυπάρχουν χωρίς να συνδέονται ουσιαστικά. Η ενσυναίσθηση περιορίζεται, οι σχέσεις τυποποιούνται και η συλλογική ζωή χάνει το βάθος της. Η κοινωνία παραμένει αποτελεσματική, αλλά γίνεται ολοένα και πιο αποσυνδεδεμένη από τη βιωμένη ανθρώπινη εμπειρία που τη θεμελιώνει.

Ίσως να πρέπει να το ομολογήσουμε: ο δυτικός ορθολογισμός μπορεί να ιδωθεί όχι μόνο ως γνωσιακό επίτευγμα, αλλά και ως μορφή υπαρξιακής απώλειας. Η λειτουργικότητα της σύγχρονης κοινωνίας φαίνεται να βασίζεται σε μια σιωπηρή προϋπόθεση: την αποδοχή ενός μερικού εαυτού. Και ίσως το πιο κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να λειτουργούμε αποτελεσματικά μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αλλά αν στ' αλήθεια, συνειδητά, είμαστε έτοιμοι, "είναι εντάξει", να καταβάλλουμε κάθε στιγμή το αντίτιμο αυτής της απώλειας του Εαυτού.

Βιβλιογραφία:

- Societal Inner Dissociation (SID)

-Hindess, B. (2025). Rationality and modern society. Journal of Applied Social Psychology.

- Kerr, L. K. (2022). Dissociation in late modern America: A defense against soul? LK Kerr Books.

ΔΕς ΤΗ ΓΗ ΑΠΌ ΤΗ ΣΕΛΗΝΗ ΠΩς ΕΞΑΦΑΝΙΖΕΤΑΙ...

ΔΕς ΤΗ ΓΗ ΑΠΌ ΤΗ ΣΕΛΗΝΗ ΠΩς ΕΞΑΦΑΝΙΖΕΤΑΙ... 

Μιχάλης Γρηγορίου | Τάσος Λειβαδίτης • Σκοτεινή Πράξη [1997]

https://www.lifo.gr/κντ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ.

Στίχοι:   Τάσος Λειβαδίτης Μουσική:   Αμελοποίητα Aπο μια παλιά φυλή που χάθηκε, είμαστε, βάρβαρες εισβολές μας σκόρπισαν, αλλά τα βράδια θα μας αναγνώριζε κανείς, λιγοστούς, καθισμένους πάντα παράμερα, με φτωχά λόγια για τη συμπόνια ή τη διαδοχή, κι όταν, καμιά φορά, μπαίναμε στις πολιτείες, ένα φλάουτο ακουγόταν στη στοά που είχαν καταφύγει οι επικηρυγμένοι, ενώ οι τυφλοί πήγαιναν τώρα βιαστικοί ακουμπώντας στη σκόνη που άφησε πίσω το περασμά μας.

Μιχάλης Γρηγορίου, Τάσος Λειβαδίτης* – Σκοτεινή Πράξη

https://www.mousikaproastia.gr/2013/12/blog-post_24.html

Παρουσιάζουμε σήμερα στο Ποιείν, την εισαγωγή από το Πρώτο μέρος του μουσικού έργου του Μιχάλη Γρηγορίου, Σκοτεινή πράξη, βασισμένο στην ποίηση του Τάσου Λειβαδίτη: πατήστε εδώ

Ευχαριστούμε θερμά τον συνθέτη για την άδεια δημοσίευσης του έργου του. (θα δημοσιευτεί ολόκληρο σε συνέχειες)

ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΡΑΞΗ

Ορατόριο σε ποίηση Τάσου Λειβαδίτη

έργο 71 (1993)

Συμμετέχουν

Η ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ

Η ΧΟΡΩΔΙΑ “FONS MUCALIS”

διδασκαλια χορωδιας : Κωστης ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ

Σοπρανο: Σαβινα ΓΙΑΝΝΑΤΟΥ

Τενορος : Μιχαλης ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

Βαρυτονος : Τασης ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

Αφήγηση : Τασης Χριστογιαννοπουλος, Μιχαλης Γρηγοριου

Keyboards : Bασιλης Τσαμπροπουλος, Μιχαλης Γρηγοριου

Διευθύνει ο Μιλτος Λογιαδης

Ηχογράφηση- Montage- Mastering : Βαγγέλης Κατσούλης

Μετάφραση : Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ

“ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΡΑΞΗ” : Μετα εικοσι ετη…

Η ιδέα να γράψω ένα μουσικό έργο βασισμένο σε ποίηση του Τάσου Λειβαδίτη χρονολογείται από τα μέσα της δεκαετίας του ’70, όταν διάβασα για πρώτη φορά τον “Νυχτερινό Επισκέπτη” και λίγο μετά την “Σκοτεινή Πράξη”. H πεποίθηση οτι είχα ανακαλύψει ένα πολύ σημαντικό ποιητή δεν με εγκατέλειψε από τότε, σήμερα μάλιστα θα έλεγα πως ο Λειβαδίτης δεν είναι μονό ένας μεγάλος Έλληνας ποιητής αλλά ίσως κι’ ένας από τους σημαντικότερους ποιητές του 20ου αιώνα. Ήταν ωστόσο αυτός ο θαυμασμός που μου γεννούσε ανέκαθεν ο συγκλονιστικός και τόσο προσωπικός ποιητικός του λόγος που με έκανε να διστάζω τελικά να γράψω ένα τέτοιο μουσικό έργο. Πάντα με σταματούσε η αίσθηση οτι δεν έχω να προσθέσω τίποτα σε κάτι που είναι από μονό του ολοκληρωμένο. Υστέρα από 20 σχεδόν χρόνια, τόλμησα να κάνω αυτό που δεν είχα τολμήσει να κάνω τότε. Ο θαυμασμός μου για το έργο του ποιητή παραμένει ο ίδιος, όμως, καθώς πέρασαν τα χρόνιο θαυμασμός άρχισε να συνοδεύεται και από μια διαφορετική κατανόηση, αλλά κι’ από μια αγάπη. Το να θαυμάζεις κάτι μπορεί να συνεπάγεται και κάποιο δέος που σε κρατάει σε απόσταση, όταν όμως αγαπάς τότε δεν διστάζεις να αγγίξεις, κάμπια φορά ακόμα και με λάθος τρόπο.

Αντιμετώπισα την “Σκοτεινή Πράξη” σαν ένα ορατόριο με σχεδόν βιβλικό περιεχόμενο. Ο Λειβαδίτης μιλάει για μεγάλες μνήμες, θρηνεί μεγάλες απώλειες και οδηγείται σε μια αποδοχή της ανθρώπινης μοίρας που δεν είναι ωστόσο εντελώς στερημένη από ελπίδα. Υπάρχουν στιγμές που μέσα από τους στίχους του διαφαίνεται μια σχεδόν πρωτοχριστιανική πιστή, μια εγκαρτέρηση και μια βαθύτατη αγάπη και κατανόηση για τον άνθρωπο. Ξερώ βεβαία οτι στις μέρες μας δεν γράφονται πλέον “ορατόρια” μιάμιση ώρας γιατί έχουν χαθεί τα συλλογικά σύμβολα που θα μπορούσαν να τα στηρίξουν κι’ ακόμα, γιατί έχουν επιταχυνθεί οι ρυθμοί ζώνης και έχουν μειωθεί τα όρια ανοχής του ακροατή. Το έργο που έγραψα θα μπορούσε λοιπόν να θεωρηθεί υπό μια έννοια σαν κάτι το ξεπερασμένο και το ανεδαφικό. Δεν με πειράζει όμως αυτό. Σήμερα που εξαπλώνεται ραγδαία ο μικροαστισμός κι’ η απάθεια, και πολύ συχνά ο φασισμός κι’ η βαρβαρότητα, σήμερα που η τέχνη μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε υλικό επένδυσης του ελευθέρου χρόνου και χάνει την ικανότητα της να κινητοποιεί και να συγκλίνει, σήμερα που χάνεται κάθε μεταισθημα και κάθε απόηχος και μαζί τους κι’ η ικανότητα της αντίστασης απέναντι στον κυνισμό και στην βλακεία, ίσως η ανεδαφικότητα να αποτελεί την μοναδική στάση που μπορεί να προσφέρει μια αίσθηση ασφαλείας και ειρμού, στοιχειώδους αξιοπρεπείας αλλά και ελπίδας για το μέλλον.

Μιχαλης Γρηγοριου

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ : Η πανουργια της σιωπης

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

(“Βασίλευε ο ήλιος πίσω απ’ τους στρατώνες…”)

Βαρύτονος (recitativo)

Βασίλευε ο ήλιος πίσω από τούς στρατώνες, οι ζητιάνοι ψάχνανε για λίγο νερό μα όλα τα λαγήνια ήσαν αναποδογυρισμένα στην πόλη Κανα, οι γυναίκες φεύγανε κλαίγοντας μέσα στο κίτρινο σούρουπο, εγώ, κυνηγημένος, μοίραζα πάνω στο λόφο το κρασί μου με ληστές και ψευδομάρτυρες, ενώ ο σταυρός δάγκωνε κιόλας την άκρη του παλτού μου

Ποιον ν’ αγαπήσω; Σε ποιον να εξομολογηθώ; Μονάχα ο Θεός μπορεί να καυχηθεί οτι μ’ άκουσε να παραπονιέμαι,

ήπια όλο τον βούρκο στον υπόνομο που μ’ έριξαν, τ’ άντερά μου έγιναν οι δρόμοι που κυλάνε αμάξια θριάμβου,

έβγαλα τα φτερά μου και τα κάρφωσα στην γριά, που την έθαβαν ολομόναχη,

μ’ ένα σπουργίτι στο γειτονικό δέντρο,

με μια παλιά κασετίνα γεμάτη στάχτη

– θυμηθείτε με όταν έρθει η ώρα

Χορωδία : Εργόχειρα φυλακισμένων στέγνωναν στο τζάκι

ήταν φθινόπωρο κι’ ειχαν ερημώσει τα χωράφια…

Βαρύτονος: άκουγα το βήμα των καραγωγέων καταβροχθί-ζοντας τον κλεμμένο σανό

Τότε είδα το μεγάλο ικρίωμα οπού έπρεπε ανεβώ,

άγνωστο αν θα στεφθώ βασιλιάς

ή θα κυλήσω στο καλάθι των αποκεφαλισμένων