Αντώνης Ανδρουλιδάκης
Ο ΛΥΚΟΣ ΠΟΥ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΑΜΕ
Ίσως κανένα παραμύθι να μην ειπώθηκε περισσότερες φορές στα μικρά κορίτσια από την ιστορία της Κοκκινοσκουφίτσας. Ένα κορίτσι περπατά μόνο του μέσα στο δάσος. Κάπου εκεί παραμονεύει ένας λύκος. Είναι πονηρός. Είναι επικίνδυνος, μπορεί να τη ξεγελάσει, να τη φάει, να την καταστρέψει.
Δεν ξέρω αν το παραμύθι γράφτηκε για να διδάξει στα παιδιά την προσοχή ή τον φόβο. Ξέρω όμως πως, για αιώνες, εκατομμύρια κορίτσια μεγάλωσαν ακούγοντας μια ιστορία όπου ο άγνωστος άνδρας είχε τη μορφή ενός θηρίου.
Και βέβαια δεν ήταν ένα τυχαίο παραμύθι. Οι γυναίκες είχαν πραγματικούς λόγους να φοβούνται. Για αιώνες δεν είχαν δικαίωμα να επιλέξουν τον σύντροφό τους. Δεν είχαν οικονομική ανεξαρτησία. Δεν προστατεύονταν από τη βία. Η κακοποίηση, ο εξευτελισμός και η κυριαρχία δεν ήταν εξαιρέσεις της ιστορίας. Ήταν πολλές φορές η ίδια η ιστορία. Ο λύκος δεν ήταν απλώς σύμβολο. Ήταν πολλές φορές πραγματικότητα.
Γι' αυτό χρειάζεται μεγάλη ταπεινότητα όταν μιλά κανείς για τον γυναικείο φόβο απέναντι στους άνδρες. Δεν γεννήθηκε από προκατάληψη. Γεννήθηκε από πραγματικές εμπειρίες, από πραγματικές πληγές και από πραγματικούς κινδύνους.
Το ερώτημα όμως είναι άλλο. Τι συμβαίνει όταν ένας απολύτως δικαιολογημένος φόβος συνεχίζει να μεταδίδεται ακόμη και όταν η ιστορία αλλάζει; Τι συμβαίνει όταν μια μητέρα, χωρίς να το καταλάβει, δεν μεταδίδει μόνο την αγάπη της στην κόρη της αλλά και τον ανείπωτο φόβο της;
Γιατί το τραύμα δεν μεταφέρεται μόνο μέσα από γεγονότα. Μεταφέρεται και μέσα από αφηγήσεις. «Πρόσεχε τους άντρες.»
«Όλοι το ίδιο είναι.» «Μην εμπιστεύεσαι ποτέ κανέναν.» «Στην αρχή όλοι καλοί φαίνονται.»
Και βέβαια, το μικρό κορίτσι δεν ακούει μόνο λέξεις. Ακούει τον τρόμο που βρίσκεται πίσω από τις λέξεις. Και επειδή αγαπά τη μητέρα της, κάνει κάτι βαθιά ανθρώπινο. Ταυτίζεται μαζί της. Δεν κληρονομεί μόνο την ιστορία της. Κληρονομεί και τον τρόπο που εκείνη βλέπει τον κόσμο. Έτσι, πολλές φορές, πριν ακόμη γνωρίσει τον πρώτο άνδρα της ζωής της, έχει ήδη "γνωρίσει τον λύκο". Όχι μέσα στο δάσος. Μέσα στη φαντασία της. Μέσα στις οικογενειακές αφηγήσεις. Μέσα στις σιωπές που δεν εξηγήθηκαν ποτέ.
Κι αυτό είναι το παράδοξο του διαγενεακού τραύματος. Η κόρη μπορεί να θυμώνει με άνδρες που δεν γνώρισε ποτέ. Να αμύνεται απέναντι σε κινδύνους που δεν της ανήκουν προσωπικά. Να δυσκολεύεται να εμπιστευτεί έναν άνθρωπο που δεν της έκανε τίποτα, γιατί μέσα της συνομιλεί ακόμη με έναν άλλο άνδρα: τον πατέρα που εγκατέλειψε, τον παππού που κυριαρχούσε, τον σύζυγο που ταπείνωσε τη μητέρα, τον άνδρα που δεν ήταν ποτέ πραγματικά παρών.
Δεν σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες ζουν έτσι. Ούτε ότι όλες οι μητέρες μεταδίδουν φόβο. Σημαίνει όμως ότι καμιά φορά ο άνθρωπος δεν κουβαλά μόνο τη δική του βιογραφία. Κουβαλά και εκείνη που προηγήθηκε.
Γι' αυτό υπάρχουν γυναίκες που αγαπούν βαθιά έναν άνδρα και, ταυτόχρονα, δυσκολεύονται να τον εμπιστευτούν. Σαν να ζουν δύο ιστορίες ταυτόχρονα. Η μία ανήκει στη δική τους ζωή. Η άλλη γράφτηκε πολύ πριν γεννηθούν.
Και ίσως η θεραπεία να αρχίζει ακριβώς εκεί. Όχι όταν μια γυναίκα πάψει να αγαπά τη μητέρα της. Αλλά όταν μπορέσει να διακρίνει πως ορισμένοι φόβοι που κατοικούν μέσα της δεν είναι εξ ολοκλήρου δικοί της. Ότι μπορεί να τιμήσει τον πόνο των γυναικών που προηγήθηκαν χωρίς να είναι υποχρεωμένη να συνεχίσει τη ζωή τους. Ότι μπορεί να προστατεύει τον εαυτό της χωρίς να θεωρεί κάθε άνδρα λύκο.
Γιατί ούτε όλοι οι άνδρες είναι λύκοι. Ούτε όλες οι γυναίκες είναι Κοκκινοσκουφίτσες.
Κι' ο έρωτας αρχίζει όταν δύο άνθρωποι συναντιούνται χωρίς να εκπροσωπούν ολόκληρα φύλα, ολόκληρες ιστορίες ή ολόκληρους πολέμους. Όταν ο άνδρας παύει να είναι ο πατέρας που πλήγωσε τη μητέρα. Και η γυναίκα παύει να είναι το κορίτσι που μεγάλωσε φοβούμενο το δάσος.
Ίσως τότε να αποκαλύπτεται και μια άλλη ανάγνωση του παραμυθιού. Το πραγματικό αντίθετο του λύκου δεν είναι ο κυνηγός. Είναι ο άνδρας που δεν χρειάζεται να κυριαρχήσει για να υπάρξει. Και το πραγματικό τέλος της ιστορίας δεν είναι η εξόντωση του λύκου. Είναι η στιγμή που μια γυναίκα μπορεί να περπατήσει μέσα στο δάσος χωρίς να χρειάζεται να φοβάται κάθε σκιά.
Γιατί τότε δεν έχει νικήσει ούτε ο άνδρας ούτε η γυναίκα. Όμως, έχει ηττηθεί το τραύμα.
Λιγότερα
