·Ακολουθήστε
ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΘΡΕΦΤΙΖΕΙ ΤΗΝ ΠΛΗΓΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Κάθε φορά που ένα περιστατικό βίας εμφανίζεται μέσα στο σχολείο, η κοινωνία αντιδρά με σοκ. Οι συζητήσεις γεμίζουν με αγανάκτηση και η πρώτη ανάγκη είναι να βρεθεί ο ένοχος. Ποιος φταίει; Τι δεν λειτούργησε; Ποιος δεν έκανε σωστά τη δουλειά του;
Αυτή η ανάγκη είναι κατανοητή. Μπροστά σε κάτι τραγικό, θέλουμε να βρούμε μια καθαρή εξήγηση, έναν υπεύθυνο, ένα σημείο όπου θα σταθεί η οργή μας. Όμως ορισμένες φορές τα γεγονότα δεν μπορούν να κατανοηθούν μόνο μέσα από την ευθύνη ενός ατόμου. Χρειάζεται να δούμε και το βαθύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννιούνται.
Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι κοινωνικοί επιστήμονες μιλούν για την έννοια του συλλογικού τραύματος. Πρόκειται για την κατάσταση όπου μια κοινωνία, ύστερα από μακρές περιόδους κρίσης, απώλειας και ανασφάλειας, αρχίζει να κουβαλά μια συσσωρευμένη ένταση που δεν έχει βρει τρόπο να εκφραστεί και να επεξεργαστεί.
Το τραύμα τότε δεν μένει μόνο στους ανθρώπους που το έζησαν άμεσα. Διαχέεται μέσα στην κοινωνία και περνά από γενιά σε γενιά. Εγκαθίσταται στις σχέσεις, στους θεσμούς, στον τρόπο που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται το μέλλον.
Και πολύ συχνά το σχολείο γίνεται ένας από τους πρώτους χώρους όπου αυτό εμφανίζεται.
Το σχολείο δεν είναι ένας ουδέτερος χώρος. Είναι ένας μικρός καθρέφτης της κοινωνίας. Εκεί συναντιούνται καθημερινά οι αγωνίες των οικογενειών, οι φόβοι των νέων, οι πιέσεις των ενηλίκων. Όταν η κοινωνία κουβαλά μεγάλη ένταση, αυτή η ένταση περνά αναπόφευκτα και μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Η βία των μαθητών μπορεί τότε να ιδωθεί όχι μόνο ως ατομική παραβατικότητα, αλλά και ως μια μορφή εκδραμάτισης. Συναισθήματα που δεν έχουν βρει γλώσσα -θυμός, ματαίωση, αίσθηση αδικίας, ανασφάλεια για το μέλλον- μετατρέπονται σε πράξεις. Οι έφηβοι, που βρίσκονται ήδη σε μια περίοδο έντονων εσωτερικών μεταβολών, συχνά δεν έχουν ακόμη τα ψυχικά εργαλεία για να μετατρέψουν αυτές τις εμπειρίες σε λόγο.
Έτσι, αυτό που δεν μπορεί να ειπωθεί, εκφράζεται μέσα από τη συμπεριφορά.
Ίσως λοιπόν το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο η ίδια η βία, αλλά το ότι αρχίζουμε να τη συνηθίζουμε. Όταν μια κοινωνία κουβαλά για χρόνια αβεβαιότητα, οικονομική πίεση, διάψευση προσδοκιών και αίσθηση αδιεξόδου, το τραύμα δεν εξαφανίζεται· μετακινείται από γενιά σε γενιά και βρίσκει νέους τρόπους να εκφραστεί.
Στην Ελλάδα της τελευταίας δεκαπενταετίας, μια ολόκληρη γενιά παιδιών μεγάλωσε μέσα σε μια ατμόσφαιρα κρίσης, θυμού και ανασφάλειας για το μέλλον. Αν αυτά τα συναισθήματα δεν βρουν χώρο να ειπωθούν και να επεξεργαστούν, συχνά επιστρέφουν ως σκληρότητα, απαξίωση ή βία.
Και τότε το σχολείο -που θα έπρεπε να είναι ένας τόπος προστασίας, σχέσης και νοήματος και ΔΕΝ είναι- γίνεται ο χώρος όπου το συλλογικό τραύμα της κοινωνίας εμφανίζεται πιο γυμνό.
Αν θέλουμε πραγματικά να αντιμετωπίσουμε τη βία των νέων, δεν αρκεί να την φοβηθούμε ή να την τιμωρήσουμε. Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε το τραύμα που τη γεννά. Να δημιουργήσουμε χώρους όπου οι νέοι άνθρωποι μπορούν να μιλήσουν για την αγωνία τους, να νιώσουν ότι ανήκουν, ότι υπάρχει μέλλον που τους αφορά.
Γιατί η βία δεν είναι μόνο πρόβλημα συμπεριφοράς. Είναι πολλές φορές ένα μήνυμα. Και αν δεν ακούσουμε τι προσπαθεί να μας πει, κινδυνεύουμε να συνεχίσουμε να βλέπουμε το ίδιο τραύμα να επιστρέφει - κάθε φορά με πιο σκληρό τρόπο.
