·
Η ΠΡΟΔΟΣΙΑ ΩΣ "ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ" ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
Για χρόνια πίστευα ότι η προδοσία τραυματίζει μόνο εκείνον που την υφίσταται. Πίστευα πως ο πόνος ανήκει αποκλειστικά στον προδομένο. Ότι εκείνος είναι που χάνει την εμπιστοσύνη του, που αμφισβητεί τη ζωή του, που βλέπει τον κόσμο του να καταρρέει.
Και χρειάστηκε νομίζω πολύς καιρός για να καταλάβω ότι η προδοσία αφήνει ένα διαφορετικό, αλλά εξίσου βαθύ αποτύπωμα και σε εκείνον που την διαπράττει. Δεν αναφέρομαι στις συνήθεις συνέπειες, στους καβγάδες, στους χωρισμούς ή στις ενοχές.
Μιλώ για κάτι βαθύτερο. Μιλώ για τη στιγμή που συνειδητοποιείς ότι δεν τραυμάτισες απλώς έναν άνθρωπο. Τραυμάτισες έναν κόσμο. Και κάποτε υπήρξα κι εγώ ο άνθρωπος στον οποίο κάποιος εμπιστεύτηκε τις πιο ευάλωτες εκδοχές του εαυτού του.
Υπήρξα το πρόσωπο στο οποίο κάποιος παρέδωσε τις ελπίδες του, τους φόβους του, τα όνειρά του. Υπήρξα μέρος μιας κοινής πατρίδας. Και κάποια στιγμή πρόδωσα αυτή την πατρίδα.
Και σήμερα υποψιάζομαι πως η προδοσία, τις περισσότερες φορές, ξεκινά από κάτι πολύ πιο πεζό. Από τη δειλία, από τη σύγχυση, από τη ναρκισσιστική αυταπάτη ότι οι πράξεις μας αφορούν μόνο εμάς. Από την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να παραβιάσουμε έναν δεσμό χωρίς να πληγώσουμε τον κόσμο που έχει χτιστεί γύρω του.
Κι ύστερα έρχεται η στιγμή της επίγνωσης. Η στιγμή που αρχίζεις να βλέπεις τη ζημιά. Όχι μόνο στα μάτια του άλλου, αλλά και μέσα στην ίδια τη δική σου μνήμη. Ξαφνικά επιστρέφεις σε παλιές στιγμές και τις βλέπεις αλλιώς. Θυμάσαι υποσχέσεις που έδωσες, βλέμματα που συνάντησες, λόγια που είπες ψευδή και καθησυχαστικά, όνειρα που σχεδιάστηκαν από κοινού και καταλαβαίνεις ότι όλα αυτά υπήρξαν μέσα σε ένα πλαίσιο εμπιστοσύνης που εσύ αργότερα διέψευσες.
Η προδοσία γίνεται τότε αναδρομική καταστροφή. Όχι μόνο για τον άλλον, αλλά και για σένα. Γιατί αναγκάζεσαι να ξαναδείς ολόκληρη την ιστορία σου μέσα από την πληγή που άφησες πίσω σου. Και αυτό είναι ίσως το πιο ζόρικο κομμάτι. Να παραμείνεις αρκετά τίμιος ώστε να μη μετατρέψεις τον εαυτό σου σε τέρας, αλλά και αρκετά γενναίος ώστε να μη τον αθωώσεις. Να αναγνωρίσεις ότι μπορεί να υπήρξες και αγαπημένος και πληγωτικός μαζί, και τρυφερός και καταστροφικός μαζί Ότι μπορεί να αγάπησες αληθινά και παρ' όλα αυτά να πρόδωσες.
Για πολλά χρόνια πίστευα πως η ενοχή είναι η τιμωρία της προδοσίας. Σήμερα νομίζω ότι η πραγματική όχι τιμωρία, αλλά συνέπεια, είναι η γνώση. Η γνώση ότι κάποτε κατοίκησες μέσα στην εμπιστοσύνη ενός ανθρώπου και δεν στάθηκες στο ύψος της. Ότι κάποιος σου παρέδωσε κάτι ιερό και εσύ δεν μπόρεσες να το προστατεύσεις.
Και εδώ αρχίζω να καταλαβαίνω κάτι ακόμη. Ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία να μην είναι να παραδεχτείς ότι πλήγωσες. Ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία να είναι να αντέξεις να παραμείνεις παρών απέναντι στην πληγή που δημιούργησες. Να μην εξαφανιστείς, να μην το βάλεις στα πόδια. Να μην αμυνθείς. Να μην κρυφτείς πίσω από δικαιολογίες. Να μην μετατρέψεις τον εαυτό σου σε θύμα της ίδιας σου της πράξης. Αλλά να μπορέσεις να πεις: «Ναι, το έκανα, σε πλήγωσα, κατέστρεψα κάτι πολύτιμο κι αυτό θα είναι για πάντα μέρος της ιστορίας μου.» Όχι για να με συντρίβει, αλλά για να με διδάσκει.
Θυμάμαι μια αρχαία φράση που κάποτε με είχε συγκλονίσει: «Ο τρώσας και ιάσεται.» Για χρόνια τη διάβαζα σαν μια όμορφη ρήση περί συγχώρεσης. Σήμερα νομίζω πως μιλά για κάτι πολύ βαθύτερο. Στον μύθο του Τήλεφου, το τραύμα που προκαλεί ο Αχιλλέας δεν μπορεί να θεραπευτεί παρά μόνο από το ίδιο το δόρυ που το προκάλεσε.
Το τραύμα και η θεραπεία συνδέονται μυστηριωδώς μεταξύ τους.
Όχι επειδή ο θύτης αθωώνεται, αλλά επειδή η αλήθεια για την πληγή βρίσκεται εκεί όπου δημιουργήθηκε και στον έρωτα αυτό γίνεται ακόμη πιο οδυνηρό. Γιατί ο άνθρωπος που πληγώνουμε δεν είναι ένας τυχαίος άνθρωπος, είναι εκείνος που μας εμπιστεύτηκε, εκείνος που μας παρέδωσε την πιο ευάλωτη εκδοχή του εαυτού του. Ο σημαντικός Άλλος, ο φορέας της πληγής. Αλλά και ο μόνος άνθρωπος που γνωρίζει πραγματικά τι ακριβώς χάθηκε. Ο μάρτυρας της απώλειας ενός κόσμου.
Γι' αυτό συχνά ο προδομένος δεν αναζητά μόνο δικαιοσύνη, αλλά αναγνώριση, αλήθεια, μετάνοια και κατανόηση. Όχι προφανώς επειδή αυτά αναιρούν το γεγονός, αλλά επειδή ο ψυχισμός διαισθάνεται ότι η θεραπεία περνά μέσα από την αλήθεια της σχέσης που τραυματίστηκε.
Τι κρίμα όμως, δεν θεραπεύονται όλες οι πληγές από εκείνον που τις προκάλεσε. Μερικές φορές είναι πολύ αργά, μερικές φορές η ζημιά είναι μη αναστρέψιμη, μερικές φορές το μόνο που μπορεί να προσφέρει ο προδότης είναι η ειλικρίνεια. Και ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο μάθημα της ενηλικίωσης. Να μπορείς να κοιτάξεις κατάματα τη ζημιά που προκάλεσες χωρίς να μετατρέπεσαι σε τέρας και ταυτόχρονα να αναλαμβάνεις την ευθύνη χωρίς να βυθίζεσαι στην αυτοκαταδίκη. Να παραδέχεσαι το τραύμα χωρίς να διεκδικείς αθώωση.
Κάπως έτσι κάποια στιγμή μπορεί να θεραπεύεται όχι μόνο ο προδομένος, αλλά και ο προδότης. Όχι όταν ξεχνά ή όταν δικαιολογείται. Αλλά όταν αποκτά την ταπεινότητα να δει καθαρά αυτό που συνέβη και να επιτρέψει σε αυτή τη γνώση να τον μεταμορφώσει.
Ίσως τελικά αυτή να είναι η μόνη λύτρωση που μας προσφέρεται.
Όχι να ξαναγίνουμε αθώοι. Αλλά να γίνουμε πιο αληθινοί. Γιατί η προδοσία είναι πράγματι μια αναδρομική καταστροφή. Αναγκάζει τον άνθρωπο να επιστρέψει πίσω και να κοιτάξει ξανά ολόκληρη την ιστορία του και η θεραπεία είναι επίσης μια αναδρομική πράξη. Όχι μια πράξη λήθης, αλλά μια πράξη αλήθειας.
Η στιγμή που παύεις να κρύβεσαι από αυτό που έκανες και αρχίζεις να το εντάσσεις στην ιστορία σου, όχι ως άλλοθι, ούτε ως ταυτότητα, αλλά ως γνώση. Γιατί οι αρχαίοι ήξεραν κάτι που εμείς συχνά ξεχνάμε. Ότι η αληθινή θεραπεία δεν ξεκινά από την αθώωση, αλλά από την αναγνώριση της πληγής και από το θάρρος να παραμείνεις παρών μπροστά της.
Ίσως τελικά το ερώτημα να μην είναι αν υπήρξα κάποτε ο Ιούδας.
Οι περισσότεροι άνθρωποι, αν είναι αρκετά ειλικρινείς, θα αναγνωρίσουν πως κάποτε πρόδωσαν κάτι που αγαπούσαν. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα ακολουθήσουμε τον δρόμο του Ιούδα ή του Πέτρου. Αν η ενοχή θα γίνει αυτοκαταδίκη ή μετάνοια. Αν θα μετατραπεί σε θηλιά ή σε γνώση. Αν θα μας συντρίψει ή θα μας μεταμορφώσει.
Ο Ιούδας δεν άντεξε να ζήσει ως ο άνθρωπος που πλήγωσε. Ο Πέτρος έμαθε να ζει με αυτή τη γνώση και να μεταμορφώνεται μέσα από αυτήν. Και εκεί ίσως βρίσκεται η βαθύτερη διαφορά και η θεραπεία.
Λιγότερα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου