Αντώνης Ανδρουλιδάκης: Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ "ΑΠΟΥΣΙΑΣ" ΜΕ ΤΗΝ "ΠΡΟΔΟΣΙΑ" Μια ανοιχτή πληγή στο ελληνικό συλλογικό σώμα/ ΑΡΔΗΝ ΣΥΝΈΝΤΕΥΞΗ

 

Αντώνης Ανδρουλιδάκης

περίπου μία ώρα πριν

1 ώρ.

 

·

Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ "ΑΠΟΥΣΙΑΣ" ΜΕ ΤΗΝ "ΠΡΟΔΟΣΙΑ"

Μια ανοιχτή πληγή στο ελληνικό συλλογικό σώμα

"Ο Εμφύλιος δεν έγινε, επωάστηκε στη διάρκεια της Κατοχής, από μια διφυή οργάνωση, μια σύμπτυξη της Απουσίας με την Προδοσία", έλεγε σε μια συνέντευξη στον Πάρη Καρβουνόπουλο, ο Διονύσης Χαριτόπουλος, περιγράφοντας τη συνάντηση εκείνων που δεν αντιστάθηκαν με εκείνους που συνεργάστηκαν με τον κατακτητή, στην προσπάθεια απαξίωσης της Αντίστασης.

Πέρα από την ιστορική του ερμηνεία, ο Χαριτόπουλος φωτίζει έναν βαθύ μηχανισμό συλλογικού τραύματος. Η Απουσία και η Προδοσία δεν είναι ασφαλώς το ίδιο πράγμα. Μπορούν όμως να συναντηθούν στην ανάγκη να απαλλαγούν από τον ενοχλητικό καθρέφτη εκείνων που αντιστάθηκαν. Γιατί ο αντιστεκόμενος, με την ίδια του την ύπαρξη, υπενθυμίζει ότι υπήρξε και μια άλλη δυνατότητα. Και αυτή η υπενθύμιση γίνεται αφόρητη για όσους έχουν ανάγκη να πιστεύουν πως η υποταγή τους ήταν αναπόφευκτη.

Εδώ ο Χαριτόπουλος συναντά τον Αλμπέρ Καμύ, και τη συγκλονιστική του γνωμάτευση ότι "Μια από τις χειρότερες αιτίες εχθρότητας είναι η λύσσα και η ποταπή επιθυμία να δεις να υποκύπτει αυτός που τολμάει να αντιστέκεται σ' αυτό που σε συνθλίβει".

Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι αυτή η συμμαχία δεν έμεινε μόνο μια ιστορική συγκυρία. Στη μετεμφυλιακή Ελλάδα, η νομιμοφροσύνη επιβραβεύτηκε, η πολιτική ανυπακοή διώχθηκε και η πρόσβαση στην εργασία, στην ασφάλεια και στην κοινωνική ανέλιξη συνδέθηκε με την προσαρμογή στην εξουσία. Έτσι, μια ιστορική σύγκρουση άφησε πίσω της και μια βαθιά πολιτισμική κληρονομιά, την καχυποψία απέναντι σε εκείνον που αντιστέκεται και την εξοικείωση με εκείνον που υποτάσσεται.

Η κληρονομιά αυτή μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά μέσα από απλές, καθημερινές εντολές: «Μην μπλέκεις», «κοίτα τη δουλειά σου», «μην τα βάζεις με τους ισχυρούς», «βρες κάποιον να σε βοηθήσει». Η σιωπή έγινε σύνεση, η συναλλαγή εξυπνάδα, η προσαρμογή ωριμότητα. Και η αντίσταση, αντί να αναγνωρίζεται ως πράξη κοινωνικής ευθύνης, μπορούσε να αντιμετωπίζεται ως επικίνδυνη αφέλεια.

Η Μεταπολίτευση προφανώς δεν ενδιαφέρθηκε να εξαφανίσει αυτές τις βαθιά μαθημένες συμπεριφορές. Η πελατειακή εξάρτηση, η ανοχή στην αυθαιρεσία, η αναζήτηση της προσωπικής εξαίρεσης αντί του κοινού κανόνα συνέχισαν να υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και, κυρίως, την εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτών.

Και ίσως εδώ βρίσκεται η πιο οδυνηρή συνέπεια αυτής της ιστορικής κληρονομιάς. Η συμμαχία της Απουσίας με την Προδοσία δεν χρειάζεται να επιβιώνει ως οργανωμένη πολιτική δύναμη για να συνεχίζει να διαβρώνει το ελληνικό συλλογικό σώμα. Αρκεί να επιβιώνει ως νοοτροπία. Ως η πεποίθηση ότι τίποτα δεν αλλάζει, ότι όλοι είναι ίδιοι, ότι η αντίσταση είναι μάταιη και ότι ο καθένας οφείλει να κοιτάζει πώς θα σωθεί μόνος του. There Is No Alternative (TINA), δηλαδή!

Έτσι διαλύεται σταδιακά η ίδια η δυνατότητα του «εμείς». Η συλλογική ευθύνη υποχωρεί μπροστά στην ατομική επιβίωση, η αλληλεγγύη μπροστά στον ανταγωνισμό και η διεκδίκηση της δικαιοσύνης μπροστά στην ανάγκη να μη διαταραχθεί η "κανονικότητα".

Από τα Μνημόνια μέχρι τα Τέμπη, τις υποκλοπές και τον ΟΠΕΚΕΠΕ, το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιοι ευθύνονται για όσα συμβαίνουν. Είναι και γιατί εξακολουθούν να υπάρχουν τόσο ισχυροί μηχανισμοί ανοχής, σιωπής και απαξίωσης εκείνων που απαιτούν λογοδοσία; Γιατί μια κοινωνία που έχει μάθει να προσαρμόζεται στην αυθαιρεσία δυσκολεύεται να αναγνωρίσει ως φυσιολογική την αντίσταση απέναντί της.

Ίσως, τελικά, αυτή να είναι η βαθύτερη πληγή του ελληνικού συλλογικού τραύματος. Ότι η ιστορική ήττα της αντίστασης δεν κληροδότησε μόνο φόβο, αλλά και μια κουλτούρα παραίτησης που εξακολουθεί να υπονομεύει τη δυνατότητά μας να υπάρξουμε ως συλλογικό υποκείμενο.

Και η θεραπεία αυτής της πληγής δεν θα έρθει όταν πάψουμε να θεωρούμε τη σιωπή αρετή, την προσαρμογή αναγκαιότητα και την αντίσταση ματαιοπονία. Βλέπεις, το συλλογικό σώμα δεν τραυματίζεται μόνο από εκείνους που το προδίδουν. Τραυματίζεται και κάθε φορά που μαθαίνει να εγκαταλείπει εκείνους που προσπαθούν να το υπερασπιστούν. Όταν δηλαδή συμμαχεί η Προδοσία με την Απουσία.

ΥΓ το αρθράκι είναι αφιερωμένο στην μνήμη του Διοσύνη Χαριτόπουλου. / Φωτο: Αθήνα, Δεκέμβριος 1944 - Συλληφθέντες αντιστασιακοί με τα χέρια ψηλά.

ardin-rixi.gr

6 ώρες πριν 6 ώρ.  

Διονύσης Χαριτόπουλος: “Το 1821 και το 1941 έχουν ένα κοινό σημείο: το εθνικό και το κοινωνικό γεγονός”

Ως έναν πρώτο αποχαιρετισμό στον αγαπημένο φίλο και σύντροφο Διονύση Χαριτόπουλο, που έφυγε χθες σε ηλικία 79 ετών, αναδημοσιεύουμε δύο συνεντεύξεις που είχε δώσει στον Γιώργο Καραμπελιά. Η πρώτη του 1997 στο Άρδην (τ. 11) και η δεύτερη σχεδόν 20 χρόνια αργότερα στα πλαίσια των συζητήσεων στον ΙΑΝΟ. Αναδημοσιεύουμε εδώ και τις δύο. Ας είναι ελαφρύ το χώμα…

Η συνέντευξη στο Άρδην δόθηκε με αφορμή την έκδοση του πρώτου τόμου του βιβλίου του με θέμα την ιστορική διαδρομή του Άρη Βελουχιώτη (Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων). Η συζήτηση επεκτάθηκε στην ιστορία και την ιδεολογία της Αριστεράς, τα παιδικά του χρόνια στον Πειραιά, την πορεία του στον διαφημιστικό χώρο, το πάθος του με την συγγραφή (έγραψε περισσότερα από 20 βιβλία) και με την ιστορία του Άρη Βελουχιώτη και ανταρτών του.

Η εργογραφία του:

Οι Άτακτοι (Πρόσωπα και Γεγονότα) 2022

Έρωτες στη Μεταπολίτευση (μυθιστορηματική αυτοβιογραφία) 2019

Σχέσεις (δοκίμιο) 2017

Πειραιώτες (ιστορίες και ειδήσεις, 1947-1967) 2016

Πρόβες πολέμου (νουβέλα) 2014

Συλλεκτική Έκδοση 2013

Εκ Πειραιώς (μυθιστόρημα) 2012

Εγχειρίδιο βλακείας (δοκίμιο) 2008

Ο άνεμος κουβάρι (μυθιστόρημα) 2005

Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων (ιστορική βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη) οριστική έκδοση 2003

Ημών των ιδίων (δοκίμια) 2003

Λίστα γάμου (θεατρικό) 1998

Αυγά μαύρα (θεατρικό) 1998

Από εδώ πέρασε ο Κιλρόι (νουβέλα) 1992

Εναντίον του Marlboro (νουβέλα) 1991

Τη νύχτα που έφυγε ο Μπούκοβι (διηγήματα) 1989

Δέσποινα (νουβέλα) 1984

Τα παιδιά της Χελιδόνας (μυθιστόρημα) 1983

525 τάγμα πεζικού (μυθιστόρημα) 1981

Δανεικιά γραβάτα (διηγήματα) 1976

Την συζήτηση στον ΙΑΝΟ που έγινε το 2015 στο δεύτερο σχόλιο.

Ακολουθεί η συζήτηση στο Άρδην:

Κ.- Θα ήθελα να σε ρωτήσω κατ’ αρχήν για ποιο λόγο επέλεξες να γράψεις για τον Άρη. Υπάρχει μία συζήτηση σήμερα περί των μεγάλων επαναστατών – για τον Τσε, τον Άρη- βγαίνουν πολλά βιβλία και θέλω να το συνδέσω με αυτό που είπε ο Μίσσιος στην εκπομπή της Θεολογίδου στην ΝΕΤ, έκανε έναν παραλληλισμό με τον Τσε και είπε ότι “οι επαναστάτες εν τέλει ηττώνται”.

Χ.- Ο Άρης ξέρεις έλεγε ακριβώς το αντίθετο. Ο Νικηφόρος ο οποίος είναι τώρα συνταγματάρχης εν αποστρατεία και ήταν θρύλος ο ίδιος και ψύχραιμος άνθρωπος… λέει τώρα πως “ο Άρης μπορούσε να κάνει με πενήντα ανθρώπους αυτό που ένας άλλος ηγέτης θα χρειαζόταν χίλιους” Για ποιο λόγο; Όλοι έλεγαν να σκοτωθούμε για την Ελλάδα όταν άρχιζαν τη μάχη. Ο Άρης έλεγε “θα νικήσουμε, πάμε να τους φάμε”. Δηλαδή ήταν μια οπτική εντελώς διαφορετική από αυτή που τοποθέτησε ο Μίσσιος. Ο Άρης πίστευε ακράδαντα και εγώ δε νομίζω ότι είναι τόσο απαισιόδοξα τα πράγματα. Η ζωή μας έχει δείξει ότι όλοι αυτοί οι χαρισματικοί που ονειρεύονται μια ελευθερία χωρίς όρια τελικά δεν ηττώνται. Ξεκαθαρίζονται δεν ηττώνται.

Κ.- Άρα η επιλογή;

Χ.- Εγώ πιστεύω ότι πάντα οι μειοψηφίες αλλάζουν την ιστορία. Πότε η πλειοψηφία άλλαξε το ρουν της ιστορίας ή και τον πολιτισμό, τις τέχνες και στα σημερινά δεδομένα της επιχειρήσεις; Μειοψηφίες τις κάνουνε. Δεν τις κάνανε οι πλειοψηφίες ποτέ.

Κ.- Γιατί όμως διάλεξες ειδικά τον Άρη;

Χ.- Με τον Άρη έχουμε το ίδιο πάθος. Γράφω μέσα στο βιβλίο ότι αν μπορούσες να χαρακτηρίσεις τον Άρη με μια λέξη αυτή είναι: “πατριδολάτρης”. Με την ίδια λέξη μπορείς να χαρακτηρίσεις κι εμένα. Το όραμά του που στην ουσία είναι -όπως ευφυέστατα έγραψε και ο Ραφαηλίδης σ’ ένα σημείωμά του- να ολοκληρώσει το ανολοκλήρωτο ’21, εμένα με συγκινεί και νομίζω ότι πρέπει να μας συγκινεί όλους. Μια μικρή Μεσογειακή χώρα είμαστε, ένα κρατίδιο, στο οποίο ασελγεί όποιος προλάβει.

Κ.- Ναι εντάξει οπωσδήποτε “πατριδολάτρης” αλλά η επιλογή σου για τον Άρη; Υπάρχουν κι άλλοι άνθρωποι. Γιατί μας λείπει αυτό το ανολοκλήρωτο;

Χ.- Σαφέστατα είναι ανολοκλήρωτο από τότε που έχουμε γίνει ανεξάρτητο κράτος. Σαφέστατα είναι ανολοκλήρωτο το ’21 και μετά ο Άρης είναι ένα ιδιαίτερα γοητευτικό πρόσωπο. Μη γελιόμαστε. Είχε όλα τα στοιχεία που τον κάνουν όχι απλά ελκυστικό και γοητευτικό τουλάχιστον στα μάτια τα δικά μας, μετά από πενήντα τόσα χρόνια, τον κάνουν φυσικό φαινόμενο, με αυτά που έκανε τότε τον θεωρούσαν φυσικό φαινόμενο. Πόσο μάλλον τώρα που έχει σκεπαστεί και με την αχλή του μύθου και των ετών. Εμένα μου ασκεί έντονη γοητεία.

Κ- Αυτή τη στιγμή έχουν βγει ένα σωρό βιβλία για τον Άρη και την αντίσταση.

Χ- Θα έλεγα πάντως ότι υπάρχει και πάλι μία… Αρη-ολογία.

Χ- Ακριβώς. Κι’ αυτό πώς το χαρακτηρίζεις, που το αποδίδεις; Μπορεί να συνδεθεί με τη σημερινή πραγματικότητα;

Κ- Σαφέστατα. Νομίζω ότι δεν είναι τυχαίο αυτό το ενδιαφέρον. Από πληροφορίες που έχω, το συντριπτικό ποσοστό αυτών που έχουν αγοράσει το βιβλίο, παρόλο που ήταν ένα κοινό ήδη έτοιμο παλιών ανταρτών, είναι νέοι άνθρωποι. Δηλαδή είναι άνθρωποι 25-35 ετών, που σημαίνει ότι μέσα σ’ αυτό τον περιρρέοντα κοσμοπολιτισμό που δεν τους ικανοποιεί, γιατί πώς μπορεί να ικανοποιεί έναν άνθρωπο που έχει γεννηθεί σ’ αυτή τη χώρα, και έχει την παράδοση αυτής της χώρας και ξέρει κάποια πράγματα γι’ αυτή τη χώρα, να δεχτεί τις ιδέες που μας σερβίρουνε. Δηλ. η αγάπη για την πατρίδα έχει γίνει στίγμα. “Είσαι Ελληνάρας, είσαι οπισθοδρομικός, είσαι πολεμοκάπηλος”. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός δεν έλεγε ότι “η σημαία είναι αναχρονιστική στο σχολείο;” Τι περιμένουμε; Από το κεφάλι βρωμάει το ψάρι. Αυτός ο άνθρωπος είναι επικίνδυνος. Ο Σημίτης είναι ένας επικίνδυνος άνθρωπος για την Ελλάδα. Είναι ένας άχρωμος κι αποτυχημένος υπάλληλος της ζωής. Δεν μπορείς να περιμένεις από αυτό τον άνθρωπο ότι θα εμπνεύσει, ούτε ότι θα δημιουργήσει όραμα. Αν εγώ ήμουν πρόεδρος μια πολυεθνικής εταιρείας αυτόν τον άνθρωπο δε θα τον έπαιρνα διευθυντή του λογιστηρίου μου γιατί θα μου χάλαγε τις σχέσεις μου με τους συνεργάτες μου. Δηλαδή θα περίμενε να τους πληρώσει στις 31 τη νύχτα. Μήπως από το μεσημέρι που έπρεπε κανονικά να τους πληρώσει μέχρι το βράδυ είχε κάποιο ποσοστό τόκου παραπάνω στα λεφτά. Δεν υπήρχε περίπτωση να τον προσλάβω. Σαν συγγραφέας του βιβλίου για τον Άρη θεωρώ τον εαυτό μου πάρα πολύ τυχερό αν και αυτά τα πράγματα δεν είναι προγραμματισμένα, όπως ξέρεις. Έπεσε σε μια συγκυρία που έχουμε χάσει την μπάλα. Κυριαρχεί μια γελοία τριπλέτα Πρετεντέρη, Ευθυμίου, Σωμερίτη με τις απόψεις τους κι από την άλλη μεριά έχουμε δυο που υπαγορεύουν αυτή την ιστορία -Τσουκάτος και Πανταγιάς που είναι εξωγήινοι. Το βιβλίο βρήκε ένα έδαφος πρόσφορο να πει “Παιδιά υπάρχει και αυτή η πλευρά”.

Κ- Όπως νομίζω ότι τα τελευταία χρόνια για παράδειγμα, έχουμε μια άνθηση της ελληνικής μουσικής, μια επιστροφή…

Χ- Ναι κατηγορούν τα παιδιά γιατί πάνε στα ελληνάδικα. Τα ελληνάδικα τα θεωρώ ως μια αντίδραση η οποία δεν μπορεί να εκφραστεί πολιτικά γιατί και οι ηλικίες που πάνε εκεί – τα 16άρικα και τα 17άρικα – δεν είναι ακόμα συγκροτημένοι, αλλά κάτι ψάχνουν. Έναν αυτοπροσδιορισμό που τους αρνείται και η Παιδεία και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα.

...............

Η συνέχεια της συζήτησης στον σύνδεσμο,

https://ardin-rixi.gr/archives/9348

*Στηρίξτε το Άρδην και τις Εναλλακτικές Εκδόσεις κάνοντας μια δωρεά, ko-fi.com/ardinrixi

Λιγότερα

Ανδρεας Ιωνάς

 ·

 ·

από τον δημιουργό

Απόσπασμα από το ιστορικό γράμμα του Άρη προς την ΚΕ του ΚΚΕ...στις 24/3/1945

...Εσείς δεν τα βλέπετε όλα αυτά. Έχετε απομονωθεί από τη λαϊκή μάζα και έχετε χάσει τον παλμό της. Συνέλθετε έστω και τώρα. Δεν είναι αργά. Αργότερα σίγουρα θα είναι πολύ αργά και θα χρειαστούν τεράστιες θυσίες σε κόπους και σε αίμα για ν’ αρχίσει κάτι σοβαρό. Μην αφήνεται να θρονιαστεί η αντίδραση οριστικά. Μην πιστεύεται ότι η "εθνοφυλακή" είναι πραγματικά εθνικός στρατός και μην βάζετε τον κόσμο να τους δέχεται τους Μπουραντάδες ως "παιδιά του λαού", ενώ αυτοί τους δέρνουν. Μην κάνετε το έγκλημα να επιτρέψετε στην εθνοφυλακή να εγκατασταθεί παντού και να παίξει το ρόλο της παλιάς χωροφυλακής.

Κ όπως προέβλεψε έτσι κ έγινε...