ΚΑΒΑΦΗΣ, Κ.- Ο ΗΛΙΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΟΣ

 

Σαν σήμερα το 1939 πεθαίνει ο Σίγκμουντ Φρόιντ

 

Βαθύ Κόκκινο

 

·

Ακολουθήστε

12 ώρες πριν12 ώρ. 

·

Στις 23 Σεπτέμβρη 1939, εξόριστος στο Λονδίνο και κυνηγημένος από τον χιτλερισμό, πεθαίνει ο Σίγκμουντ Φρόιντ. Ο άνθρωπος που ξεγύμνωσε την υποκρισία της αστικής ηθικής, αποδεικνύοντας ότι ο άνθρωπος δεν είναι ο απόλυτος, «ορθολογικός» κυρίαρχος του εαυτού του, αλλά ένα πεδίο διαρκούς σύγκρουσης ανάμεσα στις βαθύτερες ορμές του και την κοινωνική καταστολή.

Για το επαναστατικό κίνημα, η επέτειος αυτή αποτελεί την ιδανική αφορμή για να αναλογιστούμε τη βαθιά, εκρηκτική και αναγκαία σχέση ανάμεσα στην ψυχανάλυση και τον Μαρξισμό.

Από πολύ νωρίς, οι πιο ανησυχείς και ριζοσπαστικές φωνές του μαρξιστικού κινήματος κατάλαβαν ότι η οικονομική ανάλυση του Καρλ Μαρξ για την αλλοτρίωση και την εκμετάλλευση χρειαζόταν ένα απαραίτητο συμπλήρωμα: την κατανόηση του πώς το καπιταλιστικό σύστημα εγγράφεται μέσα στον ίδιο τον ανθρώπινο ψυχισμό. Έτσι γεννήθηκε το ρεύμα του Φροϋδομαρξισμού, μια θεωρητική και πολιτική απόπειρα να ενωθεί η κοινωνική επανάσταση με την ψυχική απελευθέρωση.

Πρωτοπόροι αυτής της σύγκλισης, όπως ο Βίλχελμ Ράιχ, υποστήριξαν ότι η ταξική κοινωνία δεν επιβάλλεται μόνο με τα όπλα, την αστυνομία και την οικονομική βία, αλλά και με την εσωτερικευμένη καταστολή. Ο Ράιχ εξήγησε πώς η αυταρχική πατριαρχική οικογένεια, ως βασικός πυλώνας του καπιταλισμού, λειτουργεί σαν ένα εργοστάσιο παραγωγής υποταγμένων χαρακτήρων. Καταστέλλοντας τις σεξουαλικές και ζωτικές ορμές από την παιδική ηλικία, το σύστημα διαμορφώνει ανθρώπους φοβισμένους, ενοχικούς και έτοιμους να υποταχθούν στην εξουσία του εργοδότη, του κράτους και, τελικά, του φασίστα δικτάτορα.

Αργότερα, οι στοχαστές της Σχολής της Φρανκφούρτης (όπως ο Μαξ Χορκχάιμερ, ο Τέοντορ Αντόρνο και ο Έριχ Φρομ) χρησιμοποίησαν τα εργαλεία του Φρόιντ για να αναλύσουν τη μαζική ψυχολογία του φασισμού και τον αυταρχικό χαρακτήρα. Στο μνημειώδες έργο του «Έρως και Πολιτισμός», ο Χέρμπερτ Μαρκούζε προχώρησε ακόμα περισσότερο, εισάγοντας την έννοια της «πρόσθετης καταστολής». Ο Μαρκούζε απέδειξε ότι ο καπιταλισμός δεν επιβάλλει απλώς την απαραίτητη καταστολή για να υπάρξει κοινωνική συμβίωση, αλλά μια τεχνητή, υπερβολική καταστολή με μοναδικό στόχο να μετατρέψει την ανθρώπινη ύπαρξη σε ένα πειθήνιο γρανάζι της παραγωγής και της κερδοφορίας.

Η συνάντηση Μαρξ και Φρόιντ μας διδάσκει ότι η ταξική πάλη δεν διεξάγεται μόνο στους χώρους δουλειάς και στους δρόμους, αλλά και μέσα στο «σκοτεινό δωμάτιο» της ανθρώπινης συνείδησης. Το σύστημα καταφέρνει να επιβιώνει επειδή μετατρέπει την κοινωνική καταπίεση σε ατομική νεύρωση, κάνοντας τον εργαζόμενο να νιώθει ένοχος για τη δυστυχία του, αντί να στρέφει την οργή του ενάντια στους εκμεταλλευτές του.

Ο Φρόιντ είδε τα βιβλία του να παραδίδονται στην πυρά το 1933 από το ναζιστικό καθεστώς και πέθανε τις πρώτες μέρες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, παρακολουθώντας την Ευρώπη να βυθίζεται στη βαρβαρότητα.

Σήμερα, σε έναν καπιταλισμό που γεννά μαζικά κατάθλιψη, ψυχικές διαταραχές και απομόνωση, η κληρονομιά του παραμένει ένα όπλο κριτικής. Η απελευθέρωση της κοινωνίας από τα δεσμά του κεφαλαίου είναι αδύνατη χωρίς την ταυτόχρονη απελευθέρωση του ανθρώπου από τα ψυχικά δεσμά του φόβου και της χειραγώγησης. Για να αλλάξουμε τον κόσμο, πρέπει να κατανοήσουμε και να απελευθερώσουμε και τον ίδιο μας τον εαυτό.

https://vathikokkino.gr/archives/226165

Λιγότερα

Σαν σήμερα το 1939 πεθαίνει ο Σίγκμουντ Φρόιντ – Ο ανατομέας της αστικής συνείδησης και η ανατρεπτική συνάντηση της Ψυχανάλυσης με τον Μαρξισμό

Στις 23 Σεπτέμβρη 1939, εξόριστος στο Λονδίνο και κυνηγημένος από τον χιτλερισμό, πεθαίνει ο Σίγκμουντ Φρόιντ. Ο άνθρωπος που ξεγύμνωσε την υποκρισία της αστικής ηθικής, αποδεικνύοντας ότι ο άνθρωπος δεν είναι ο απόλυτος, «ορθολογικός» κυρίαρχος του εαυτού του, αλλά ένα πεδίο διαρκούς σύγκρουσης ανάμεσα στις βαθύτερες ορμές του και την κοινωνική καταστολή.

Για το επαναστατικό κίνημα, η επέτειος αυτή αποτελεί την ιδανική αφορμή για να αναλογιστούμε τη βαθιά, εκρηκτική και αναγκαία σχέση ανάμεσα στην ψυχανάλυση και τον Μαρξισμό.

Από πολύ νωρίς, οι πιο ανησυχείς και ριζοσπαστικές φωνές του μαρξιστικού κινήματος κατάλαβαν ότι η οικονομική ανάλυση του Καρλ Μαρξ για την αλλοτρίωση και την εκμετάλλευση χρειαζόταν ένα απαραίτητο συμπλήρωμα: την κατανόηση του πώς το καπιταλιστικό σύστημα εγγράφεται μέσα στον ίδιο τον ανθρώπινο ψυχισμό. Έτσι γεννήθηκε το ρεύμα του Φροϋδομαρξισμού, μια θεωρητική και πολιτική απόπειρα να ενωθεί η κοινωνική επανάσταση με την ψυχική απελευθέρωση.

Πρωτοπόροι αυτής της σύγκλισης, όπως ο Βίλχελμ Ράιχ, υποστήριξαν ότι η ταξική κοινωνία δεν επιβάλλεται μόνο με τα όπλα, την αστυνομία και την οικονομική βία, αλλά και με την εσωτερικευμένη καταστολή. Ο Ράιχ εξήγησε πώς η αυταρχική

ΜΈΘΕΞΗ, συνάντηση ψυχής

Michael Valsamakis 18 ώρ.

Ο Ζίγκμουντ Φρόιντ (Sigmund Freud, 1856–1939) υπήρξε ένας από τους πιο επαναστατικούς και αμφιλεγόμενους στοχαστές του 20ού αιώνα. Ως Αυστριακός νευρολόγος, ίδρυσε την επιστήμη της Ψυχανάλυσης, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα αντιλαμβάνεται το ανθρώπινο μυαλό, τα κίνητρα, τις επιθυμίες και την προσωπικότητα.

Η μεγαλύτερη προσφορά του Φρόιντ ήταν η θεωρία του ότι ο ανθρώπινος νους μοιάζει με παγόβουνο. Το συνειδητό μέρος (αυτό που αντιλαμβανόμαστε) είναι μόνο η κορυφή. Το μεγαλύτερο μέρος, το Ασυνείδητο, είναι κρυμμένο κάτω από το νερό και περιέχει καταπιεσμένες επιθυμίες, τραύματα και ένστικτα που καθορίζουν τη συμπεριφορά μας χωρίς να το καταλαβαίνουμε.

Για να ξεκλειδώσει το ασυνείδητο, ο Φρόιντ εισήγαγε την ερμηνεία των ονείρων.

Θεωρούσε τα όνειρα ως τη "βασιλική οδό προς το ασυνείδητο", όπου οι κρυφές επιθυμίες εκφράζονται με συμβολικό τρόπο.

Τον ελεύθερο συνειρμό. Μια τεχνική όπου ο ασθενής ξαπλώνει στον διάσημο πλέον ψυχαναλυτικό καναπέ και λέει ό,τι του έρχεται στο μυαλό, χωρίς φιλτράρισμα.

Ο Φρόιντ χώρισε την ανθρώπινη ψυχή σε τρία μέρη: Εκείνο (Id): Το πρωτόγονο, ζωώδες μέρος που αναζητά την άμεση ικανοποίηση των ενστίκτων (ηδονή, επιθετικότητα). Υπερεγώ (Superego): Η ηθική συνείδηση, οι κανόνες και οι αξίες που μας επιβάλλει η κοινωνία και η οικογένεια. Εγώ (Ego): Ο μεσολαβητής. Το λογικό μέρος που προσπαθεί να ισορροπήσει τις απαιτήσεις του Εκείνο με τους περιορισμούς του Υπερεγώ.

Ο Φρόιντ σόκαρε τη συντηρητική κοινωνία της Βιέννης της εποχής του, υποστηρίζοντας ότι η σεξουαλική ενέργεια (libido) είναι η κύρια κινητήριος δύναμη του ανθρώπου από την παιδική του κιόλας ηλικία. Διατύπωσε τη θεωρία των σταδίων της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης και εισήγαγε έννοιες όπως το Οιδιπόδειο Σύμπλεγμα (η ασυνείδητη επιθυμία ενός παιδιού για τον γονέα του αντίθετου φύλου). Αν και πολλές από τις θεωρίες του έχουν δεχθεί έντονη κριτική από τη σύγχρονη ψυχολογία ως μη επιστημονικά αποδείξιμες, η ορολογία του (π.χ. απώθηση, άρνηση, υποσυνείδητο, φροϊδικό ολίσθημα) έχει ενσωματωθεί πλήρως στην καθημερινή μας γλώσσα.

Ο Φρόιντ πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Βιέννη. Ωστόσο, το 1938, με την προσάρτηση της Αυστρίας από τη ναζιστική Γερμανία (Anschluss), η ζωή του κινδύνευσε λόγω της εβραϊκής του καταγωγής.

Οι Ναζί έκαψαν δημόσια τα βιβλία του. Με τη βοήθεια ισχυρών φίλων (ανάμεσά τους και η Μαρία Βοναπάρτη), κατάφερε να διαφύγει στο Λονδίνο μαζί με την κόρη του, Άννα Φρόιντ (η οποία έγινε επίσης σπουδαία ψυχαναλύτρια).

Ο Φρόιντ υπήρξε μανιώδης καπνιστής πούρων, γεγονός που του προκάλεσε βαρύ καρκίνο της υπερώας (ουρανίσκου). Υποβλήθηκε σε περισσότερες από 30 επώδυνες επεμβάσεις.

Στις 23 Σεπτεμβρίου 1939, σε ηλικία 83 ετών και μην αντέχοντας άλλο τους φρικτούς πόνους, ζήτησε από τον προσωπικό του γιατρό να του χορηγήσει μια θανατηφόρα δόση μορφίνης, επιλέγοντας έτσι το τέλος του μέσω ευθανασίας.

Επιμέλεια κειμένου και εικόνας Μιχάλης Β.

Ηλίας Σταμπολιάδης : Χριστιανισμός και Ελληνισμός

 Χριστιανισμός και Ελληνισμός

Στην αρχαιότητα οι Έλληνες εξελίχθηκαν σε ανθρωποκεντρικές κοινωνίες, οργανωμένες σε πόλεις-κράτη με δημοκρατικό κυρίως πολίτευμα, αλλά με έντονα ανταγωνιστική αντίληψη. Ο ανταγωνισμός αυτός οδήγησε σε αλλεπάλληλους πολέμους, με καταστροφικότερο τον Πελοποννησιακό. Όταν όμως απειλήθηκαν από τους Πέρσες, συνεργάστηκαν ως ένα έθνος. Τους ένωσε αυτό που ο Ηρόδοτος ονομάζει όμαιμον, ομόγλωσσον, ομότροπον και ομόθρησκον.

Με το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου και κυρίως μετά τη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ., έγινε φανερό ότι το σύστημα των πόλεων είχε φτάσει σε αδιέξοδο. Ο Φίλιππος δεν κατήργησε την αυτονομία των πόλεων για τις εσωτερικές τους υποθέσεις. Δημιούργησε κάτι νέο: το Κοινό των Ελλήνων, με έδρα την Κόρινθο.

Ήταν η πρώτη απόπειρα να περάσει η πόλη σε οικουμενική κλίμακα. Μια κοσμόπολη που διαχειρίζεται τα κοινά - εξωτερική πολιτική, πόλεμο κατά των Περσών - ενώ κάθε πόλη διατηρεί τη διοικητική της αυτοτέλεια, αναλαμβάνοντας ορισμένες οικονομικές και στρατιωτικές υποχρεώσεις. Ο Αλέξανδρος στις κατακτήσεις του δεν επανέφερε το δεσποτικό μοντέλο των Περσών. Συνέχισε την πολιτική του Φιλίππου και διέδωσε τον ελληνικό ανθρωποκεντρικό τρόπο οργάνωσης, ιδρύοντας νέες κοσμοπόλεις όπως η Αλεξάνδρεια και η Αντιόχεια. Σε αυτές δεν επέβαλε απλώς Έλληνες διοικητές, επιδίωξε σύνθεση με τα τοπικά στοιχεία.

Μετά τον πρόωρο θάνατό του, οι επίγονοί του μοίρασαν το κράτος του. Τα ελληνιστικά βασίλεια που προέκυψαν κατακτήθηκαν στη συνέχεια από τους Ρωμαίους. Οι Ρωμαίοι όμως δεν κατήργησαν το μοντέλο της κοσμόπολης, το μετέφεραν στη Ρώμη και αργότερα στην Κωνσταντινούπολη. Έτσι συνεχίστηκε, με άλλη μορφή, μέχρι το τέλος του Βυζαντίου.

Σε αυτή τη μεγάλη διάρκεια, ο Ελληνισμός κλήθηκε να συνενώσει λαούς με διαφορετική γλώσσα, πολιτισμικό επίπεδο και κοσμοθεωρία. Αυτή η ανάγκη γέννησε μεγάλα ιστορικά γεγονότα, με σημαντικότερο τον Χριστιανισμό. Ο Ελληνισμός, αντιλαμβανόμενος τη συνενωτική δύναμη του Χριστιανισμού, ανέλαβε στη Δύση διά της Ρώμης και στην Ανατολή διά της ελληνιστικής γλώσσας, τη φιλοσοφική, θεσμική και ιδεολογική του θεμελίωση ως οικουμενικής θρησκείας και λειτούργησε ως όχημα διάδοσής του. Χωρίς τον Ελληνισμό, ο Χριστιανισμός θα έμενε μια ιουδαϊκή αίρεση στην Παλαιστίνη. Χωρίς τον Χριστιανισμό, ο Ελληνισμός δεν θα μπορούσε να μεταφέρει την κοσμοσυστημική του αντίληψη στον σύγχρονο κόσμο.

Είναι λάθος να υποστηρίζεται ότι ο Χριστιανισμός επιβλήθηκε δια της βίας και κατέστρεψε τον Ελληνισμό. Όσοι αποδίδουν στη χριστιανική διδασκαλία ευθύνες για ελαττώματα, παραλείψεις ή για την εκκοσμίκευση και ταύτιση μέρους του Ιερατείου με την εξουσία, εκφράζουν περισσότερο την κακή τους προαίρεση παρά ιστορική κρίση.

Η Εκκλησία του Χριστού συνίσταται από όσους τηρούν το θέλημά Του επί της γης, όπως μας δίδαξε ο ίδιος στην Κυριακή Προσευχή. Η ελληνική εκδοχή του Χριστιανισμού, η Ορθοδοξία, αναπαράγει σε μεγάλο βαθμό το ανθρωποκεντρικό κεκτημένο της δημοκρατικής πόλης, δίνοντας έμφαση στην εκκλησία ως «κοινό» και ως «τρόπο ζωής» και όχι ως σύστημα κοσμικής εξουσίας με θρησκευτικό πρόσημο.

Ηλίας Σταμπολιάδης Μηχανικός Μεταλλείων - Μεταλλουργός,

τ. Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης

Πηγή έμπνευσης: Γ. Κοντογιώργης, "Ιστορία του Ελληνικού Κόσμου", "Το Ιερατείο"

Το Ισραήλ απορροφά την Κύπρο

Το Ισραήλ απορροφά την Κύπρο 

Σάμιουελ Μπέκετ: Φιλοσοφικές και ψυχαναλυτικές προσλήψεις

 

Μιξη- φωνητικη μουσικη

Μίξη- φωνητική μουσική 

ΓΑΖΑ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΗ ΟΧΘΗ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΟΗΕ. Μεσημεριανό δελτίο ειδήσεων 23/09/2026 | OPEN TV

 

Σάλος με Γιώργο Κύρτσο στο Kontra: Όσα είπε για Σαμάρα, Μητσοτάκη, Μαρινάκη, Υποκλοπές & Οικονομία

 

Αντώνης Ανδρουλιδάκης · ΣΙΓΑ ΤΟ ΤΡΑΥΜΑ ΡΕ!

 

Αντώνης Ανδρουλιδάκης

1 ώρ. 

·

ΣΙΓΑ ΤΟ ΤΡΑΥΜΑ ΡΕ!

Υπάρχει τελευταία μια παράξενη αντεπίθεση απέναντι στην έννοια του ψυχικού τραύματος. Σαν να κουραστήκαμε να ακούμε για παιδικές πληγές, κακοποιητικές οικογένειες, τοξικές σχέσεις και τραυματισμένα παιδιά και αποφασίσαμε να επιστρέψουμε σε μια παλαιότερη, υποτίθεται πιο υγιή σοφία που λέει πως η ζωή είναι δύσκολη, όλοι πονάμε, οι γονείς κάνουν λάθη, κάποια στιγμή μεγαλώνεις, αναλαμβάνεις την ευθύνη σου και προχωράς.

Υπάρχει ασφαλώς κάτι αληθινό σε αυτή την αντίδραση. Ο όρος «τραύμα» έχει χρησιμοποιηθεί τόσο πολύ ώστε κινδυνεύει να χάσει το νόημά του. Δεν είναι κάθε ματαίωση τραύμα, κάθε δύσκολος άνθρωπος «τοξικός», κάθε εγωκεντρικός σύντροφος ναρκισσιστής και κάθε αυστηρός γονιός κακοποιητικός. Υπάρχει μια ολόκληρη pop ψυχολογία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που μοιράζει διαγνώσεις σε εξήντα δευτερόλεπτα, όπως υπάρχει και μια αγορά αυτοβελτίωσης που μπορεί να μετατρέψει ακόμη και την ανθρώπινη πληγή σε προϊόν. Και ασφαλώς η κατανόηση του παρελθόντος μας δεν μπορεί να γίνεται ισόβιο άλλοθι για όσα κάνουμε στους άλλους στο παρόν.

Και βέβαια πάντοτε ένας πολύ εύκολος τρόπος να διορθώσεις μια υπερβολή είναι να καταφύγεις στην ακριβώς αντίθετη.

Και κάπως έτσι, από το «όλα είναι τραύμα» κινδυνεύουμε να περάσουμε στο "τίποτε δεν είναι τραύμα". Από την ψυχολογικοποίηση κάθε ανθρώπινης δυσκολίας, στην ειρωνεία απέναντι στον ίδιο τον ψυχικό πόνο. Από την ταυτότητα του αιώνιου θύματος, στην παλιά ηθική του "μην κάνεις έτσι, όλοι περάσαμε δύσκολα" ή στο "νταξει μωρ' μαλάκα δεν έπαθες και τίποτα".

Μόνο που μερικές φορές το ίδιο το τραύμα μιλά για την άρνηση του. Δεν χρειάζεται να ψυχολογήσουμε κανέναν συγκεκριμένο άνθρωπο για να το αντιληφθούμε. Αρκεί να κοιτάξουμε ολόκληρες γενιές που πέρασαν πολέμους, φτώχεια, προσφυγιά, αυταρχικές οικογένειες, ξύλο που ονομαζόταν διαπαιδαγώγηση και συναισθηματική εγκατάλειψη που βαφτιζόταν αυστηρότητα. Πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους επέζησαν, εργάστηκαν, δημιούργησαν οικογένειες, μεγάλωσαν παιδιά. Και αυτό αξίζει σεβασμό. Αλλά η επιβίωση δεν αποδεικνύει ότι δεν υπήρξε τραύμα. Μερικές φορές είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφράστηκε.

Γιατί το τραύμα δεν παράγει μόνο φόβο. Μπορεί να παράγει υπεραυτονομία του στυλ "δεν έχω ανάγκη κανέναν". Δεν παράγει μόνο δάκρυα. Μπορεί να παράγει την αδυναμία να κλάψεις. Δεν παράγει μόνο ευαλωτότητα. Μπορεί να παράγει περιφρόνηση για την ευαλωτότητα των άλλων. Μπορεί να μετατρέψει την άμυνα σε αρετή και την επιβίωση σε ιδεολογία. "Εμένα με έδερναν και μια χαρά έγινα". "Εμείς δεν είχαμε ψυχολόγους". "Στη δική μας εποχή δεν υπήρχαν όλα αυτά". "Μας φάγαν οι ψυχολόγοι".

Το ερώτημα όμως δεν είναι μόνο αν «κι εμείς τι πάθαμε; μια χαρά γίναμε". Είναι αν μάθαμε να σχετιζόμαστε, να εμπιστευόμαστε, να ζητάμε βοήθεια, να αντέχουμε την εγγύτητα, να εκφράζουμε φόβο, θλίψη και τρυφερότητα. Γιατί λειτουργικός δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ατραυμάτιστος. Μπορείς να εργάζεσαι ασταμάτητα και να μην αντέχεις μία ώρα μόνος με τον εαυτό σου. Μπορείς να δημιουργήσεις οικογένεια και να μην μπορείς να αγκαλιάσεις το παιδί σου. Μπορείς να μη ζητήσεις ποτέ βοήθεια και αυτό να μην είναι δύναμη αλλά αδυναμία να εμπιστευτείς.

Και ασφαλώς το τραύμα δεν είναι μια κουβέντα που είπε κάποτε μια μητέρα στο παιδί της. Είναι ο κόσμος μέσα στον οποίο ειπώθηκε. Είναι αν υπήρχε αγάπη πριν και επανόρθωση μετά. Αν η απόρριψη ήταν εξαίρεση ή καθημερινό κλίμα. Αν το παιδί μπορούσε να φοβηθεί και να θυμώσει χωρίς να κινδυνεύει να χάσει την αγάπη. Αν έμαθε ότι η εγγύτητα σημαίνει ασφάλεια ή ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να μετατραπεί σε εγκατάλειψη.

Το γεγονός ότι αυτό το παιδί έγινε σαράντα χρονών δεν μηδενίζει την αναπτυξιακή του ιστορία. Σημαίνει όμως κάτι εξίσου σημαντικό. Ότι τώρα είναι δική του ευθύνη να δει τι θα κάνει με αυτήν. Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παρεξήγηση γύρω από το τραύμα. Η εξήγηση δεν είναι δικαιολόγηση. Το ότι καταλαβαίνω γιατί φοβάμαι την εγκατάλειψη δεν μου δίνει δικαίωμα να ελέγχω τον σύντροφό μου. Το ότι μεγάλωσα μέσα στη βία δεν με απαλλάσσει από την ευθύνη αν γίνω βίαιος. Το ότι πληγώθηκα δεν σημαίνει ότι ο κόσμος μού χρωστά αποζημίωση εφ’ όρου ζωής.

Αλλά εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση όσων επικαλούνται την "προσωπική ευθύνη" για να αρνηθούν ή να ειρωνευτούν το τραύμα. Για να αναλάβει ένας άνθρωπος την ευθύνη για όσα κουβαλά, πρέπει πρώτα να μπορέσει να αναγνωρίσει "τι ακριβώς κουβαλά". Δεν μπορείς να επεξεργαστείς κάτι που δεν σου επιτρέπεται να ονομάσεις. Αν κάθε φορά που πλησιάζεις τον πόνο σου ακούς "υπερβάλλεις", "όλοι τα περάσαμε αυτά", "μην παριστάνεις το θύμα", "οι γονείς σου έκαναν ό,τι μπορούσαν", δεν οδηγείσαι αναγκαστικά στην υπευθυνότητα. Μπορεί να οδηγηθείς στην αμφιβολία για την ίδια σου την εμπειρία. Μαθαίνεις να λες "δεν ήταν και τόσο σοβαρό", "ίσως εγώ είμαι υπερβολικός ή ευαισθητούλης", "άλλοι πέρασαν χειρότερα".

Μόνο που αυτό που δεν αναγνωρίζεται δεν εξαφανίζεται. Μπορεί να επιστρέφει στις σχέσεις μας, στις επιλογές μας, στους φόβους μας, στις άμυνές μας και κυρίως στις επαναλήψεις μας και βέβαια στο σώμα μας. Η επίγνωση λοιπόν δεν είναι εγκατάσταση στη θέση του θύματος. Είναι συχνά η προϋπόθεση για να μπορέσεις να βγεις από αυτήν.

Πριν μπορέσει ένας άνθρωπος να πει "και τώρα είναι δική μου ευθύνη τι θα κάνω με αυτό", πρέπει να μπορέσει να πει "ναι, αυτό μου συνέβη". Να αναγνωρίσει ότι κάτι πράγματι μπορεί να υπήρξε βίαιο, ταπεινωτικό, εγκαταλειπτικό ή τρομακτικό. Να πενθήσει αυτό που δεν πήρε. Να θυμώσει ίσως γι’ αυτό που του έγινε. Και ύστερα να αναλάβει την ευθύνη της ζωής του.

Με άλλα λόγια, η θυματοποίηση λέει: "Μου συνέβη, άρα δεν μπορώ να κάνω τίποτε".

Η άρνηση λέει: "Δεν συνέβη και τίποτε, άρα δεν υπάρχει τίποτε να επεξεργαστώ".

Η θεραπευτική θέση λέει: "Μου συνέβη. Με επηρέασε. Και τώρα μπορώ να κάνω κάτι με αυτό."

Κάπου εδώ χρειάζεται να ειπωθεί και το αυτονόητο. Το ψυχικό τραύμα δεν είναι εφεύρεση του Instagram ούτε μια μόδα κάποιων ψυχοθεραπευτών. Πίσω από τη σύγχρονη γνώση μας βρίσκονται δεκαετίες διεθνούς έρευνας και μια τεράστια διεπιστημονική βιβλιογραφία από την αναπτυξιακή και κλινική ψυχολογία, την ψυχιατρική, τη νευροεπιστήμη και τη μελέτη της προσκόλλησης, της κακοποίησης, του πολέμου, της προσφυγιάς και των μετατραυματικών αντιδράσεων. Και για όλα αυτά βεβαίως υπάρχει και επιστημονική κριτική. Άλλο όμως επιστημονική κριτική και άλλο να συμπεριφερόμαστε σαν να μη μεσολάβησαν δεκαετίες συστηματικής γνώσης επειδή η λέξη "τραύμα" έγινε δημοφιλής στα κοινωνικά δίκτυα.

Και εδώ εμφανίζεται στην Ελλάδα ένας ακόμη κίνδυνος, που θα ήταν κωμικός αν δεν ήταν σοβαρός. Με αφορμή τις πραγματικές υπερβολές της θεραπευτικής κουλτούρας, διάφοροι δημόσιοι σχολιαστές μοιάζουν έτοιμοι να πετάξουν μαζί με τα απόνερα και το παιδί, δηλαδή την ίδια την Ψυχολογία, την ψυχοθεραπεία και, μερικές φορές, σχεδόν ολόκληρη την έννοια της ψυχικής πραγματικότητας.

Υπάρχουν life coaches που λένε ανοησίες, άρα η ψυχοθεραπεία είναι ύποπτη. Υπάρχουν influencers που αποκαλούν κάθε πρώην σύντροφο «ναρκισσιστή», άρα ο ναρκισσισμός είναι μόδα. Χρησιμοποιείται καταχρηστικά η λέξη «τραύμα», άρα το τραύμα είναι κατασκευή. Με την ίδια λογική, επειδή υπάρχουν κομπογιαννίτες και γιατροί που εμπορεύονται την ανθρώπινη αγωνία, θα έπρεπε να καταργήσουμε την Ιατρική.

Και είναι ακόμη πιο παράδοξο όταν, στην προσπάθεια να καταγγελθεί η ψευδοεπιστήμη, φτάνουμε στην άλλη απλοποίηση: ότι αυτό που αποκαλούμε ψυχική ζωή δεν είναι παρά ορμόνες, νευροσυνάψεις και νευροδιαβιβαστές. Βεβαίως κάθε ψυχική λειτουργία έχει βιολογικό υπόστρωμα. Αλλά το γεγονός ότι ένα ανθρώπινο βίωμα έχει νευροβιολογία δεν σημαίνει ότι εξαντλείται σε αυτήν. Ο έρωτας έχει νευροβιολογία. Το πένθος έχει νευροβιολογία. Η ντροπή έχει νευροβιολογία. Μια αγκαλιά έχει νευροβιολογία. Αλλά η περιγραφή των νευρωνικών τους συσχετίσεων δεν μας λέει ακόμη τι σημαίνει για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο να ερωτεύεται, να πενθεί, να ντρέπεται ή να αγκαλιάζεται. Είναι σαν να νομίζει κανείς ότι ξέρει τι γεύση του μελιού επειδή γνωρίζει απέξω και ανακατωτά τη χημική του σύνθεση.

Ο άνθρωπος δεν είναι εγκέφαλος μέσα σε ένα βάζο. Είναι σώμα, ιστορία, σχέση, γλώσσα, πολιτισμός και κοινότητα.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το ουσιαστικότερο ζήτημα. Αν περιορίσουμε όλη τη συζήτηση για το τραύμα στη μαμά και στον μπαμπά, έχουμε ήδη ιδιωτικοποιήσει την ανθρώπινη οδύνη. Γιατί οι άνθρωποι δεν τραυματίζονται μόνο μέσα στις οικογένειές τους. Τραυματίζονται μέσα στην ιστορία, στον πόλεμο, στην προσφυγιά, στη φτώχεια, στην κακοποίηση, στην κοινωνική ταπείνωση, στην εργασιακή επισφάλεια, στη διάλυση των δεσμών και στην απώλεια της κοινότητας.

Κι εδώ ο σύγχρονος πολιτισμός μπορεί να επιτελεί ένα εξαιρετικά βολικό τέχνασμα: να παράγει απομόνωση, ανασφάλεια, υπερδιέγερση και εξουθένωση και ύστερα να επιστρέφει τις συνέπειές τους στον άνθρωπο ως αποκλειστικά ατομικό πρόβλημα. Έχεις άγχος; Κάνε θεραπεία. Έχεις burnout; Κάνε self-care. Νιώθεις κενός; Δούλεψε περισσότερο με τον εαυτό σου.

Έτσι, εκεί όπου κάποτε λέγαμε "δεν υπάρχει τραύμα", σήμερα κινδυνεύουμε να λέμε "το τραύμα βρίσκεται αποκλειστικά μέσα σου". Και οι δύο εκδοχές αποκρύπτουν κάτι κρίσιμο: "τον κόσμο μέσα στον οποίο παράγεται η οδύνη".

Γι’ αυτό χρειαζόμαστε μια τρίτη θέση. Ούτε κάθε δυσφορία είναι τραύμα ούτε το τραύμα είναι εφεύρεση μιας μαλθακής εποχής. Ούτε για όλα φταίνε οι γονείς ούτε ο άνθρωπος γεννιέται στα σαράντα του χωρίς ιστορία. Ούτε είμαστε αιώνια θύματα όσων μας συνέβησαν ούτε άτρωτες μονάδες που οφείλουν απλώς να "σφίξουν τα δόντια".

Και ασφαλώς η απάντηση στην κακή Ψυχολογία δεν είναι λιγότερη Ψυχολογία. Είναι καλύτερη Ψυχολογία. Η απάντηση στην κακή ψυχοθεραπεία είναι καλύτερη εκπαίδευση, επιστημονική τεκμηρίωση, εποπτεία, δεοντολογία και αυστηρότερα όρια απέναντι στην ψευδοεπιστήμη. Και η απάντηση στην κατάχρηση της έννοιας του τραύματος δεν είναι να επιστρέψουμε σε μια εποχή όπου το τραύμα δεν είχε όνομα.

Γιατί χρειάστηκαν δεκαετίες για να μπορεί ένας άνθρωπος στην Ελλάδα να πει "έχω κατάθλιψη" χωρίς να θεωρείται τεμπέλης, "παθαίνω κρίσεις πανικού" χωρίς να ακούει "είναι όλα στο μυαλό σου", "κακοποιήθηκα" χωρίς να ερωτάται τι έκανε για να το προκαλέσει, "χρειάζομαι ψυχοθεραπεία" χωρίς να αντιμετωπίζεται περίπου ως τρελός. Χρειάστηκαν δεκαετίες για να αποκτήσουν όνομα εμπειρίες που προηγούμενες γενιές αναγκάζονταν να κουβαλούν μέσα στη σιωπή.

Ασφαλώς δεν πρέπει να βαφτίσουμε κάθε ανθρώπινη δυσκολία «τραύμα». Αλλά δεν πρόκειται, για να διορθώσουμε τις υπερβολές του 2026, να επιστρέψουμε στην Ελλάδα του 1950. Στην Ελλάδα όπου το ξύλο ήταν "διαπαιδαγώγηση", η ενδοοικογενειακή βία "οικογενειακή υπόθεση", η κατάθλιψη "αδυναμία χαρακτήρα", η σεξουαλική κακοποίηση μυστικό και ο ψυχικός πόνος κάτι που όφειλες να καταπιείς για να αποδείξεις ότι είσαι δυνατός. Δεν προχωρήσαμε από τη σιωπή στην υπερβολή (ίσως) για να επιστρέψουμε τώρα από την υπερβολή στη σιωπή.

Το «εξτρεμιστικό κέντρο» και «να δεις τι σου ΄χω για μετά»! Κώστας Μελάς για όσα έρχονται

 

Γ. Βαρουφάκης: Η σκοτοδίνη της ΕΕ τροφοδοτεί την Ακροδεξιά

 

Σταθερές ιδέες Βαρουφάκη για το τραπεζικό σύστημα και το παράλληλο σύστημα πληρωμών...>

Γιώργος Νταλάρας, Μιχάλης Τερζής - Στα Τρίκαλα πέφτει βροχή | Official Audio Release

 

Μουσική: Μιχάλης Τερζής Στίχοι: Χρήστος Προμοίρας Στα Τρίκαλα πέφτει βροχή στα πέριξ πέφτει χιόνι τρέμει και στάζει η ψυχή κι’ ο κόσμος ερημώνει Στου δεκαπέντε τη χρονιά ο θάνατος θερίζει πέφτει ο Γενάρης στη φωτιά σαν κούτσουρο και τρίζει Σφυρίζει ο βοριάς ο Πεχλιβάνης απόψε που γεννήθηκε ο Τσιτσάνης Η φτώχεια με την παγωνιά κι’ απ’ το μηδέν πιο κάτω άλλοι πονούν στην ξενιτειά κι’ άλλοι κάτω στο βάλτο Συννεφιασμένη Κυριακή σαν προσευχή με πιάνεις Ελλάς εδώ Σικάγο εκεί στη μέση ο Τσιτσάνης Σφυρίζει ο βοριάς στα παραθύρια και στο Τζαμί Κουρσούμ σπάνε ποτήρια Στα Τρίκαλα πέφτει βροχή και δίσεχτα ζαμάνια ψυχή βαθιά υγρή σιωπή και μνήμες Γιαταγάνια Μ’ ένα πικρό αναστεναγμό στο χάραμα νυχτώνει ότι κι’ αν πω δεν σε ξεχνώ το δάκρυ δεν στεγνώνει Σφυρίζει ο βοριάς ο πεχλιβάνης σαν σήμερα ήρθε κι’ έφυγε ο Τσιτσάνης