Αντώνης Ανδρουλιδάκης
Ακολουθήστε
ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΠΟΥ ΜΑΣ ΕΞΑΝΤΛΗΣΑΝ
Οι βασικοί μύθοι/κοινωνικές κατασκευές του νεοφιλελευθερισμού δεν λειτουργούν απλώς ως οικονομικές ιδέες. Λειτουργούν σαν ψυχολογικές και πολιτισμικές εντολές/μολύνσεις που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την αξία τους, σχετίζονται, αγαπούν, εργάζονται, συγκρίνονται και τελικά υπάρxουν.
Στην Ελλάδα αυτοί οι μύθοι έγιναν ιδιαίτερα τοξικοί γιατί έπεσαν πάνω σε μια ήδη τραυματισμένη κοινωνία με ιστορική ανασφάλεια, ανάγκη κοινωνικής ανόδου, φόβο αποτυχίας, αίσθημα συλλογικής μειονεξίας απέναντι στην προοδευμένη Δύση
και βαθιά ανάγκη αναγνώρισης.
1. «ΑΝ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕΙΣ ΑΡΚΕΤΑ, ΘΑ ΤΑ ΚΑΤΑΦΕΡΕΙΣ»
Ο πιο κεντρικός μύθος. Μετατρέπει τη φτώχεια, την αποτυχία,
την εξάντληση, την ανεργία, σε προσωπική ευθύνη.
Αν δεν τα κατάφερες είναι που «Δεν προσπάθησες αρκετά.»
Κι έτσι ο άνθρωπος ντρέπεται αντί να καταλαβαίνει,
αυτοενοχοποιείται, εξαντλείται αδιάκοπα και αισθάνεται συνεχώς ανεπαρκής.
2. «Η ΑΞΙΑ ΣΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΟΥ»
Δεν αξίζεις επειδή υπάρχεις. Αξίζεις επειδή πετυχαίνεις, αποδίδεις,
παράγεις, ξεχωρίζεις, είσαι “χρήσιμος”.
Και τότε η ξεκούραση γίνεται ενοχή, η αποτυχία γίνεται υπαρξιακή κατάρρευση και η ζωή γίνεται βιογραφικό.
3. «Sky is the limit»
Ο άνθρωπος υποτίθεται πως μπορεί να γίνει τα πάντα.
Ακούγεται απελευθερωτικό, αλλά ψυχικά συχνά γίνεται
ατελείωτη αυτοκαταδίωξη. Γιατί αν τα όρια εξαφανίζονται,
τότε ποτέ δεν είσαι αρκετός, ποτέ δεν τελειώνει η απαίτηση,
ποτέ δεν επιτρέπεται η ανθρώπινη αδυναμία, η ανθρώπινη ευθραυστότητα, δηλαδή η "ανθρωπινότητα".
4. «Γίνε η καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου»
Η ζωή μετατρέπεται σε project διαρκούς optimization. Το σώμα,
η ψυχή, η παραγωγικότητα, οι σχέσεις, η εικόνα, η χαρά, όλα πρέπει να: βελτιώνονται, να αποδίδουν, να αξιολογούνται.
Ακόμη και η θεραπεία κινδυνεύει να γίνει εργαλείο απόδοσης.
5. «Ο καθένας είναι μόνος υπεύθυνος για τη μοίρα του»
Εδώ διαλύεται η έννοια της κοινότητας, της κοινωνικής ευθύνης,
της συλλογικότητας, της αλληλεγγύης.
Ο άνθρωπος μένει μόνος απέναντι στη ζωή. Και όταν λυγίζει,
πιστεύει πως «Φταίω εγώ.»
6. «Η συνεχής απασχόληση, η εργασιομανία, είναι αξία»
Η ησυχία γίνεται σχεδόν απειλητική. Πρέπει συνεχώς να κάνεις,
να τρέχεις, να εξελίσσεσαι, να αποδίδεις, να είσαι busy.
Και τότε ο άνθρωπος χάνει την περισυλλογή, το βίωμα,
τη σιωπή, τη σχέση με τον εαυτό του.
7. «Η κατανάλωση θα σε ολοκληρώσει»
Το υπαρξιακό κενό επιχειρείται να γεμίσει με εμπειρίες, με αγορές,
με εικόνες, με status, με lifestyle.
Μόνο που η κατανάλωση διεγείρει ντοπαμινικά, δεν νοηματοδοτεί.
8. «Η ζωή είναι ανταγωνισμός»
Ο άλλος παύει να είναι σύντροφος, κοινότητα, σχέση, συνάνθρωπος.
Γίνεται αντίπαλος, ανταγωνιστής.
Και τότε διαλύεται η εμπιστοσύνη, αυξάνεται η μοναξιά,
η σύγκριση γίνεται μόνιμη ψυχική κατάσταση.
Στην Ελλάδα αυτό γίνεται ακόμη πιο βαρύ γιατί ο νεοφιλελευθερισμός συνάντησε οικογένειες γεμάτες άγχος επιβίωσης, ιστορική επισφάλεια, κοινωνική ανασφάλεια,
ματαιωμένες γενιές, συλλογικό τραύμα.
Κι έτσι η επιτυχία φορτώθηκε σχεδόν με υπαρξιακή σημασία.
Δεν είναι πια «Να πετύχεις.» Είναι «Να σωθείς.» «Να δικαιωθούν οι γονείς σου.» «Να μην καταρρεύσεις κοινωνικά.» «Να αποδείξεις ότι αξίζεις να υπάρχεις.»
Και ίσως το πιο τραγικό είναι ότι ακόμη και μεγάλα κομμάτια της Αριστεράς παγιδεύτηκαν τελικά μέσα στους ίδιους νεοφιλελεύθερους μύθους που κάποτε υποτίθεται ότι αμφισβητούσαν. Αντί να υπερασπιστούν μια διαφορετική αντίληψη ζωής, σχέσης και νοήματος, συχνά περιορίστηκαν κι εκείνα στη γλώσσα της ανάπτυξης, της απόδοσης, της διαρκούς παραγωγικότητας, της “επιτυχίας” και της ατομικής αυτοπραγμάτωσης.
Σαν να έπαψε ακόμη και η πολιτική να ρωτά «Τι ζωή αξίζει να ζούμε;» και να ενδιαφέρεται μόνο για το «Πώς θα λειτουργήσει αποτελεσματικότερα το σύστημα;»
Και κάπως έτσι η κοινωνία γεμίζει με εξαντλημένους ανθρώπους, παιδιά με κρίσεις πανικού, burnout, υπαρξιακό κενό και βαθιά απονοηματοδότηση.
Γιατί όταν η ζωή οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από την επίδοση, την επιβίωση, την εικόνα και την ανταγωνιστικότητα, τότε ο άνθρωπος μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί.
Αλλά σιγά σιγά ξεχνά ΓΙΑΤΙ ζει.
Δείτε λιγότερα
ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΠΟΥ ΘΑ ΡΩΤΟΥΝ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ “ΤΙ ΔΕΝ ΕΙΔΑ;”
Κανείς γονιός δεν ξυπνά το πρωί θέλοντας να πληγώσει το παιδί του. Και σχεδόν κανείς δεν καταλαβαίνει έγκαιρα πόσο βαρύς έχει γίνει ο κόσμος μέσα στην ψυχή ενός εφήβου.
Γι’ αυτό χρειάζεται μεγάλη προσοχή πριν μετατρέψουμε τον πόνο αυτών των ανθρώπων σε δημόσιο ή και ιδιωτικό δικαστήριο ενοχής. Γιατί εμείς οι "σίγουρα καλοί γονείς"... δεν θα επιτρέπαμε ποτέ να συμβεί στο παιδί μας κάτι τέτοιο.
Οι περισσότεροι γονείς σήμερα μεγαλώνουν παιδιά ενώ οι ίδιοι είναι ήδη εξαντλημένοι. Κουβαλώντας οικονομική πίεση,
ανασφάλεια, ματαιωμένα όνειρα, άγχος επιβίωσης, συλλογικό τραύμα και μια εποχή που απαιτεί συνεχώς περισσότερα απ’ όλους.
Προσπαθούν να είναι καλοί γονείς, αποτελεσματικοί εργαζόμενοι,
ανθεκτικοί, διαθέσιμοι, ψυχολόγοι, παιδαγωγοί, υποστηρικτές,
την ίδια στιγμή που πολλές φορές οι ίδιοι δεν έχουν ποτέ νιώσει πραγματικά κρατημένοι από κανέναν.
Και κάπως έτσι η αγάπη συχνά μπερδεύεται με την αγωνία.
Το «να προσέξεις» γίνεται πίεση. Το «θέλω να πετύχεις» γίνεται άθελά του φόβος αποτυχίας. Το «παλεύω για σένα» μετατρέπεται χωρίς πρόθεση σε βάρος που το παιδί νιώθει ότι πρέπει να δικαιώσει.
Όχι επειδή οι γονείς δεν αγαπούν. Αλλά επειδή κι εκείνοι είναι παιδιά μιας κουρασμένης κοινωνίας που έμαθε να επιβιώνει περισσότερο απ’ όσο έμαθε να αναπαύεται, να ακούει και να αγκαλιάζει τον πόνο.
Και ίσως το πιο σκληρό πράγμα για έναν γονιό που χάνει το παιδί του είναι πως θα επιστρέφει για πάντα μέσα του στο ίδιο ερώτημα: «#Τι_δεν_είδα_γαμώτο;»
Μόνο που η ανθρώπινη ψυχή δεν είναι μαθηματική εξίσωση.
Δεν υπάρχει γονιός που να μπορεί να ελέγξει απόλυτα τον πόνο,
την απόγνωση, το υπαρξιακό κενό ή τις αόρατες μάχες που δίνει ένα παιδί μέσα του.
Γι’ αυτό ίσως αυτή τη στιγμή χρειαζόμαστε περισσότερη τρυφερότητα παρά ποτέ.
Για τα παιδιά που λύγισαν.
Αλλά και για τους γονείς που θα συνεχίσουν να ζουν κουβαλώντας μέσα τους μια απώλεια που καμία ανθρώπινη λέξη δεν μπορεί πραγματικά να χωρέσει.
Δείτε λιγότερα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου