ντώνης Ανδρουλιδάκης
Ακολουθήστε
ΟΙ ΜΙΚΡΟΙ ΣΩΤΗΡΕΣ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ
Μία από τις βαθύτερες ανάγκες κάθε παιδιού δεν είναι να έχει «τέλειους» γονείς. Ούτε πλούσιους. Ούτε επιτυχημένους. Ούτε "ξύπνιους" που "βρήκαν την άκρη".
Η βαθύτερη ανάγκη του είναι να αισθάνεται πως οι γονείς του μπορούν ακόμη να χαρούν τη ζωή. Πως αντέχουν ψυχικά.
Πως υπάρχει μέσα τους ελπίδα, επιθυμία, γαλήνη. Γιατί μόνο τότε το παιδί αισθάνεται πραγματικά ασφαλές μέσα στον κόσμο.
Η ψυχολογία του δεσμού (attachment theory) δείχνει πως το παιδί χρειάζεται τον γονιό ως μια «ασφαλή βάση». Έναν ενήλικα αρκετά σταθερό ώστε το παιδί να μπορεί να αφεθεί στην παιδικότητα, στο παιχνίδι, στην ανεμελιά, στην εξερεύνηση της ζωής χωρίς να χρειάζεται να κουβαλά το βάρος της συναισθηματικής επιβίωσης της οικογένειας.
Μόνο που όταν ο γονιός είναι βαθιά δυστυχισμένος, εξαντλημένος, ψυχικά καταρρακωμένος ή απονοηματοδοτημένος, το παιδί συχνά το αισθάνεται πολύ πριν μπορέσει να το καταλάβει με λόγια.
Το βλέπει στο κουρασμένο βλέμμα, στις σιωπές, στο άγχος για τα χρήματα, στις συγκρούσεις, στη χαμένη χαρά, στη μόνιμη εξάντληση, στο «δεν αντέχω άλλο» που κυκλοφορεί αόρατα μέσα στο σπίτι.
Και τότε πολύ συχνά συμβαίνει κάτι τραγικό. Το παιδί αρχίζει - συνειδητά ή ασυνείδητα - να πιστεύει πως πρέπει εκείνο να κρατήσει ψυχικά όρθιο τον κόσμο των μεγάλων. Να γίνει το «καλό παιδί», η ελπίδα, η δικαίωση, η επιτυχία, το νόημα, εκείνο που δεν θα δημιουργήσει επιπλέον βάρος. Να γίνει η ανακούφιση της οικογενειακής οδύνης.
Στην ψυχολογία ονομάζουμε αυτή τη διαδικασία γονεϊκοποίηση (parentification) και αναφερόμαστε στην αντιστροφή των ρόλων, όπου το παιδί αναλαμβάνει συναισθηματικές ευθύνες που δεν του αναλογούν.
Και τότε η παιδικότητα χάνεται πρόωρα. Το παιδί μεγαλώνει γρήγορα. Γίνεται πρώϊμα υπεύθυνο. Αγχωμένο. Τελειοθηρικό.
Υπερλειτουργικό. Μαθαίνει να “διαβάζει” διαρκώς τη διάθεση των άλλων, ώστε να ανταποκριθεί έγκαιρα σ' αυτήν για να διατηρήσει την οικογενειακή ισορροπία. Πρόκειται για μια κλίνη του Προκρούστη, για μια βίαιη πρόωρη ενηλικίωση.
Το παιδί ανταποκρίνεται όχι επειδή είναι «ώριμο». Αλλά επειδή φοβάται. Γιατί βαθιά μέσα του πιστεύει πως αν οι γονείς του καταρρεύσουν, τότε θα καταρρεύσει και ο κόσμος ολόκληρος.
Και ίσως εδώ βρίσκεται κάτι πολύ οδυνηρό για τη σημερινή Ελλάδα. Γιατί οι γονείς στην Ελλάδα σήμερα συχνά δεν είναι ευτυχισμένοι. Είναι εξαντλημένοι, οικονομικά πιεσμένοι,
ματαιωμένοι, υπαρξιακά κουρασμένοι, απογοητευμένοι απο τα πάντα, γεμάτοι κυνισμό ακόμη και απέναντι σε πρόσωπα που αγαπούν, ενοχοποιημένοι, εγκλωβισμένοι σε μια ζωή διαρκούς επιβίωσης.
Μια ολόκληρη κοινωνία που έμαθε να αντέχει αλλά όχι να χαίρεται. Ίσως γιατί μας εκπαίδευσαν να πιστεύουμε ότι δεν μας αξίζει η χαρά. Ή «τέτοιοι που είμαστε καλά να πάθουμε».
Και το παιδί το αισθάνεται αυτό ακόμη κι όταν κανείς δεν μιλά.
Το αισθάνεται όταν βλέπει ανθρώπους χωρίς χρόνο, χωρίς ανάσα, χωρίς επιθυμία, χωρίς εμπιστοσύνη στο μέλλον.
Και τότε η επιτυχία φορτώνεται στα παιδιά με ένα τεράστιο ασυνείδητο βάρος. Δεν είναι πια απλώς «Να πετύχω.» Γίνεται
«Να σώσω τη μαμά.» «Να δικαιώσω τον πατέρα.» «Να κάνω να αξίζουν οι θυσίες τους.» «Να μην τους απογοητεύσω.» «Να τους δώσω έναν λόγο να ελπίζουν.» «Να ανταποδόσω τη θυσία.» «Να αναλάβω την ευθύνη της χαράς τους.»
Κι έτσι πολλά παιδιά σήμερα δεν μεγαλώνουν μόνο με το άγχος της δικής τους ζωής. Μεγαλώνουν κουβαλώντας και το βάρος της ψυχικής σωτηρίας των γονιών τους.
Και ίσως γι’ αυτό μοιάζουν τόσο κουρασμένα τόσο νωρίς. Γιατί κανένα παιδί δεν μπορεί πραγματικά να σηκώσει στις μικρές του πλάτες το υπαρξιακό αδιέξοδο μιας ολόκληρης κοινωνίας.
Αυτό που χρειάζονται περισσότερο τα παιδιά δεν είναι γονείς αλάνθαστους. Χρειάζονται γονείς που, ακόμη και μέσα στις δυσκολίες, μπορούν να γελάσουν αληθινά, να ερωτευτούν τη ζωή-και ο ένας τον Άλλο, να ξεκουραστούν χωρίς ενοχή, να νιώσουν πως ο κόσμος δεν είναι μόνο επιβίωση.
Γιατί τότε το παιδί παίρνει ίσως το πιο σημαντικό μήνυμα απ’ όλα: ότι η ζωή, παρά τον πόνο της, αξίζει ακόμη να βιωθεί. Ότι η ζωή είναι ένα Δώρο και όχι μια κατάρα.
Δείτε λιγότερα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου