ΜΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΗΓΜΕΝΗ ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ
Η Δύση χωρίς νόημα και η λατρεία της ισχύος
Η κρίση που βιώνει σήμερα η Δύση δεν είναι απλώς πολιτική ή οικονομική. Είναι βαθιά υπαρξιακή. Είναι η κρίση ενός πολιτισμού που έχασε το νόημα και προσπαθεί να καλύψει το κενό με ισχύ.
Για δεκαετίες, η Δύση αποδόμησε συστηματικά κάθε πηγή νοήματος: θρησκεία, παράδοση, συλλογική ταυτότητα, ακόμη και την ίδια την έννοια της αλήθειας. Στο όνομα της ελευθερίας, αποσύνδεσε τον άνθρωπο από κάθε σταθερό σημείο αναφοράς. Το αποτέλεσμα δεν ήταν η απελευθέρωση, αλλά ο μηδενισμός.
Ο δυτικός κόσμος είναι πλέον ένας κόσμος όπου τίποτα δεν είναι αληθινό και όλα είναι επιτρεπτά, αλλά ανούσια.
Αλλά το ξέρουμε: όταν το νόημα καταρρέει, η ισχύς γίνεται το μόνο που απομένει. Η ανάγκη κυριαρχίας επί του Άλλου είναι η απελπισμένη προσπάθεια να κρατηθεί μια σχέση δίχως νόημα. Γιατί η ισχύς είναι το τελευταίο καταφύγιο των ανέραστων ανθρώπων.
Κάπως έτσι, η Δύση δεν υπερασπίζεται σήμερα αξίες με την παλιά έννοια. Διαχειρίζεται ισορροπίες. Δεν πιστεύει σε τίποτα, μονάχα επιβάλλει. Δεν εμπνέει, ελέγχει.
Ακόμη και η γλώσσα των δικαιωμάτων παραμένει, αλλά λειτουργεί ως ρητορικό περίβλημα. Στον πυρήνα, η λογική είναι ωμή: ό,τι μπορεί να επιβληθεί, επιβάλλεται, ό,τι δεν μπορεί να ελεγχθεί, καταστρέφεται ή απομονώνεται. Και αυτό δεν είναι realpolitik. Είναι μηδενιστική ισχύς.
Η ισχύς δεν λειτουργεί μόνο ως εργαλείο. Λειτουργεί ως ψυχολογική ανάγκη, ως ανακούφιση στην οδύνη του κενού. .
Πρόκειται για έναν πολιτισμό που δεν πιστεύει σε τίποτα. Δεν αντέχει την αδυναμία, δεν αντέχει την αβεβαιότητα, δεν αντέχει το ενδεχόμενο να μην ελέγχει, δεν αντέχει την ίδια την ανθρώπινη ευαλωτότητα, την ανθρώπινη ευθραυστότητα, δεν αντέχει οτιδήποτε ανθρώπινο.
Να πως η ισχύς έγινε παρηγοριά, έγινε "θρησκεία". Όχι γιατί δίνει νόημα, αλλά γιατί απομακρύνει το άγχος της έλλειψής του.
Αυτό εξηγεί την εμμονή με την τεχνολογική υπεροχή, με τη στρατιωτική κυριαρχία, με την επιτήρηση και τον έλεγχο
Η ισχύς, δηλαδή, δεν είναι απλώς πολιτική επιλογή. Είναι υπαρξιακό υποκατάστατο.
Από την απονοηματοδότηση στη βαρβαρότητα
Το πρόβλημα όμως είναι ότι η ισχύς χωρίς νόημα δεν έχει όρια.
Όταν δεν υπάρχει ιερό, αξιακός περιορισμός, υπαρξιακή ευθύνη
η ισχύς μετατρέπεται εύκολα σε βία χωρίς φραγμούς.
Κοντολογίς, από την απονοηματοδότηση στη βαρβαρότητα, ένα τσιγάρο δρόμος.
Και τότε εμφανίζεται αυτό που ήδη βλέπουμε. Πόλεμοι χωρίς κανένα ηθικό πλαίσιο, καταστροφή υποδομών και κοινωνιών ως «παράπλευρες απώλειες», εργαλειοποίηση ζωής και θανάτου, απανθρωποποίηση του ανθρώπου.
Στο τέλος, όλο αυτό, δεν είναι απλά κυνισμός. Είναι η επιστροφή της βαρβαρότητας μέσα από την τεχνολογία.
Η ιστορία προσφέρει ανησυχητικά παράλληλα. Η ύστερη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία διατήρησε για αιώνες τεράστια ισχύ, ενώ ταυτόχρονα έχανε τη συλλογική της συνοχή και πίστη στον εαυτό της. Η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε όχι όταν έπαψε να είναι ισχυ ισχυρή, αλλά μάλλον όταν έπαψε να πιστεύει σε αυτό που εκπροσωπούσε. Ακόμη και η Ευρώπη πριν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στο απόγειο της τεχνολογικής και πολιτισμικής της ανάπτυξης, οδηγήθηκε σε καταστροφική σύγκρουση, ακριβώς επειδή η ισχύς της είχε αποσυνδεθεί από ένα σταθερό πλαίσιο νοήματος. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν ήταν η έλλειψη δύναμης, αλλά η έλλειψη λόγου για τον οποίο άξιζε να χρησιμοποιηθεί.
Το πιο τραγικό είναι ότι η Δύση εξακολουθεί να πιστεύει ότι μπορεί να ασκεί ισχύ χωρίς να χρειάζεται νόημα. Ότι μπορεί να διατηρεί την παγκόσμια τάξη μόνο μέσω ελέγχου, χωρίς να εμπνέει ή να νομιμοποιείται βαθύτερα. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται μια αντίφαση, αλλά και μια γεννήτρια δεινών για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Γιατί, η ισχύς χωρίς νόημα χάνει σταδιακά τη νομιμοποίησή της και όσο τη χάνει, τόσο πιο βίαιη γίνεται για να την διατηρήσει.
Αυτό είναι το επικίνδυνο σπιράλ. λιγότερο νόημα, περισσότερη ισχύς. Περισσότερη ισχύς, λιγότερη νομιμοποίηση και ακόμη λιγότερο νόημα. Λιγότερη νομιμοποίηση, ακόμη περισσότερη ισχύς.
Σε αυτό το πλαίσιο, η σύγκρουση με δρώντες που λειτουργούν με όρους νοήματος (θρησκευτικού, πολιτισμικού ή ιστορικού) δεν είναι απλώς γεωπολιτική.
Είναι σύγκρουση δύο ανθρωπολογιών:
- από τη μία: ο άνθρωπος ως φορέας νοήματος
- και από την άλλη: ο άνθρωπος ως φορέας ισχύος
Η μία πλευρά είναι διατεθειμένη να θυσιαστεί για αυτό που πιστεύει και η άλλη δυσκολεύεται ακόμη και να εξηγήσει γιατί πολεμά.
Πρόκειται συνεπώς για ασυμμετρία νοήματος και ως τέτοια είναι βαθιά αποσταθεροποιητική.
Η Δύση βέβαια συχνά παρουσιάζει τους αντιπάλους της ως απειλή. Αλλά η βαθύτερη κρίση δεν προέρχεται από αυτούς.
Προέρχεται από την ίδια της την εσωτερική αποσύνθεση.
Έναν πολιτισμό που δεν πιστεύει πλέον σε τίποτα, αλλά διαθέτει τεράστια ισχύ. Και αυτός ο συνδυασμός είναι ιστορικά εκρηκτικός, γιατί καμιά ισχύς δεν είναι αρκετή για να υποκαταστήσει το χαμένο νόημα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου