Ο χρήστης Ηλίας Γ. Προβόπουλος είναι με το χρήστη Ιωάννης-Όμηρος Ντάφος και
ΜΙΑ ΩΡΑΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΟΛΟΥ ΑΘΩΑ
Προκαλεί εντύπωση και συζητιέται έντονα σε πολλά ημιορεινά χωριά η έκρηξη που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στην ανθοφορία των κουτσουπιών στις εξοχές και κυρίως στα παρατημένα χωράφια. Είναι μάλιστα τόσο έντονη, που ολόκληρες περιοχές, τις τελευταίες ημέρες του Απρίλη, μοιάζουν να βυθίζονται μέσα στο μοβ χρώμα, ενώ πυκνή είναι σε ορισμένες συστάδες και η λευκή ανθοφορία των μέλεγων.
Η εικόνα είναι εντυπωσιακή, σχεδόν ειδυλλιακή. Όμως δεν είναι αθώα.
Τα δέντρα αυτά υπήρχαν πάντοτε στα δάση και στις άκρες των χωραφιών, αλλά συνήθως περνούσαν απαρατήρητα, καλυμμένα από μεγαλύτερα, πιο επιβλητικά είδη, χαμένα στη σκιά τους. Ξεχώριζαν μόνο για λίγο την άνοιξη, με την έντονη ανθοφορία τους, ή το φθινόπωρο, όταν τα φύλλα τους έπαιρναν εκείνο το ζεστό καφεκίτρινο χρώμα που δίνει τις πιο λεπτές αποχρώσεις στα δάση της ημιορεινής ζώνης, τον Οκτώβρη και τον Νοέμβρη.
Σήμερα, όμως, δεν ξεχωρίζουν απλώς — κυριαρχούν και αλλάζουν το τοπίο σε βαθμό που εντυπωσιάζουν τους παλιότερους και γι’ αυτό και συζητιούνται.
Η εντονότερη και ζωηρότερη παρουσία τους οφείλεται, όπως επισημαίνουν όσοι παρακολουθούν με προσοχή τις μεταβολές του τοπίου, στην εγκατάλειψη μεγάλων εκτάσεων της υπαίθρου. Όχι μόνο από τη γεωργία, αλλά και από την κτηνοτροφία — και κυρίως από την αιγοτροφία, που άλλοτε αποτελούσε τον βασικό «φραγμό» για κάθε νέο βλαστάρι. Οι κατσίκες δεν άφηναν τίποτα να σηκώσει κεφάλι· σήμερα, η απουσία τους αφήνει χώρο σε κάθε είδος να απλωθεί.
Ταυτόχρονα, έχει περιοριστεί δραστικά και η ανθρώπινη χρήση αυτών των φυτών. Τα νεαρά κλαδιά των μέλεγων, ευλύγιστα και ανθεκτικά, ήταν πολύτιμο υλικό: πλέκονταν με λάσπη και άχυρο για να φτιάξουν τοίχους σε καλύβια και μαντριά, γίνονταν φράχτες, στηρίγματα για καλλιέργειες, πρόχειρες αλλά απαραίτητες κατασκευές της καθημερινής ζωής.
Σήμερα, τέτοια ανάγκη δεν υπάρχει. Οι φράχτες έπαψαν να έχουν νόημα εκεί όπου έπαψαν να υπάρχουν και τα περιφραγμένα χωράφια. Η εγκατάλειψη δεν σημαίνει μόνο ότι σταμάτησε η καλλιέργεια — σημαίνει και ότι χάθηκε το ενδιαφέρον, η φροντίδα, η διαρκής μικρή παρέμβαση που κρατούσε το τοπίο «ανοιχτό».
Έτσι, οι κουτσουπιές και οι μέλεγοι πολλαπλασιάζονται ανενόχλητοι, μαζί με πλήθος άλλων ειδών, μετατρέποντας σταδιακά την ύπαιθρο σε μια ενιαία μάζα δασικής ύλης. Μια ύλη που, όσο όμορφη κι αν μοιάζει την άνοιξη, κρύβει μέσα της έναν διαφορετικό κίνδυνο: τους θερινούς μήνες μπορεί να μετατραπεί σε εύφλεκτο φορτίο, ικανό να τροφοδοτήσει καταστροφικές πυρκαγιές.
Τότε, η σημερινή εικόνα θα ξεχαστεί γρήγορα. Το μοβ της άνοιξης θα δώσει τη θέση του στο γκρι της στάχτης κάτι που δυστυχώς επαναλαμβάνεται κάθε καλοκαίρι.
Οι φωτογραφίες με τις κουτσουπιές προέρχονται από τις εξοχές του Αμαράντου Ιτάμου και της Ραχούλας Καρδίτσας, ενώ η καλύβα στη θέση «Λιβάδια» του Αμαράντου —κατασκευασμένη από πλεγμένες λούρες μέλεγου με λάσπη και άχυρο— είναι έργο του Μιχάλη Καπνογιάννη, πριν από περίπου 70 χρόνια.
Αμάραντος Καρδίτσας, Απρίλιος 2007.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου