Κίμων Χατζημπίρος : Η αντικειμενική αλήθεια των αριθμών

 ΤA NEA, 07/02/2026

Η αντικειμενική αλήθεια των αριθμών

Του Κίμωνα Χατζημπίρου

Καθημερινά ακούγονται επιφανειακές εκτιμήσεις διαφόρων κοινωνικοπολιτικών παραγόντων περί της κατάστασης του κόσμου. Υπάρχουν ωστόσο δείκτες, που χρησιμοποιούν μετρήσιμα μεγέθη και αντιπροσωπεύουν με αξιοπιστία την πραγματικότητα.Μετρώντας την πολιτική, οικονομική και κοινωνική ποιότητα των κοινωνιών, παγκόσμιοι πρωταθλητές αναδεικνύονται οι σκανδιναβικές χώρες, ήτοι Δανία, Ισλανδία, Νορβηγία, Σουηδία και Φινλανδία. Ολοι οι σημαντικοί δείκτες τις κατατάσσουν πολύ ψηλά. Ακολουθεί το σύνολο της Δύσης, από Εσθονία μέχρι Νέα Ζηλανδία. Χαρακτηριστικός ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης (Human Development Index) που προτείνεται από τον ΟΗΕ, μετρά την ανθρώπινη πρόοδο και είναι σύνθετη συνάρτηση, ενσωματώνοντας ως βασικές διαστάσεις την εκπαίδευση, την υγεία και το επίπεδο ζωής μιας κοινωνίας. Για το 2023, 4 σκανδιναβικές χώρες βρίσκονται στις 6 πρώτες και 40 δυτικές χώρες στις 50 πρώτες θέσεις. Από την άλλη, χαρακτηριστικές αντιδυτικές χώρες έχουν χαμηλή θέση, π.χ. Τουρκία (51η), Ρωσία (64η), Ιράν (75η), Κίνα (78η), Βενεζουέλα (121η).

Η έκθεση του πανεπιστημίου της Οξφόρδης για την παγκόσμια ευτυχία (World Happiness Report) βασίζεται σε δεδομένα περί ευτυχίας και ποιότητας ζωής των πολιτών. Για το 2024, στις 5 πρώτες θέσεις βρίσκονται 4 σκανδιναβικές και στις πρώτες 24 θέσεις 22 δυτικές χώρες. Και, παρά τις λανθασμένες εντυπώσεις που διαδίδονται από αμαθείς, οι σκανδιναβικές χώρες είναι χαμηλά στον παγκόσμιο δείκτη αυτοκτονιών.Η επιτυχία μιας χώρας δεν οφείλεται ούτε στη μοίρα ούτε στους φυσικούς πόρους της. Πολλά κράτη με άφθονο ορυκτό πλούτο είναι αποτυχημένα. Εμπεριστατωμένοι δείκτες αποκαλύπτουν τα πραγματικά αίτια της ευημερίας. Βασικός ο Δείκτης Ανθρώπινης Ελευθερίας (Human Freedom Index) που μετρά την προσωπική, πολιτική και οικονομική ελευθερία. Πολύτιμη κοινωνική έννοια, που εξασφαλίζει την αξιοπρέπεια του ατόμου και ωθεί την ανθρώπινη πρόοδο. Προσφέρει σε όλους, φυσικά και στις γυναίκες, την ισότιμη δυνατότητα και ενθάρρυνση να κάνουν αυτό που τους ευχαριστεί, χωρίς περιορισμούς και τιμωρίες, εφόσον δεν εμποδίζουν την ελευθερία των άλλων. Διάφορες παραλλαγές του δείκτη προτείνονται από ανεξάρτητα ινστιτούτα και οργανώσεις. Με πρώτη την Ελβετία, στις 25 πρώτες θέσεις εμφανίζονται 24 δυτικές χώρες. Η επιτυχία εξηγείται και με άλλους δείκτες, όπως της ανταγωνιστικότητας (World Competitiveness Ranking) όπου 26 δυτικές χώρες βρίσκονται στις 40 πρώτες θέσεις και της έλλειψης διαφθοράς (Absence of Corruption), όπου 22 δυτικές χώρες, με επικεφαλής σκανδιναβικές, εμφανίζονται στις πρώτες 26 θέσεις.

Η Ελλάδα στον δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης κατέχει την 34η θέση, παραμένει όμως χαμηλά στην ανταγωνιστικότητα (50η), στην έλλειψη διαφθοράς (52η) και, παραδόξως, ακόμα χαμηλότερα στην ευτυχία (63η). Αναμενόμενη η ύπαρξη δυσαρεστημένων σε κάθε κοινωνία, στην Ελλάδα όμως καταγράφεται ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό που δεν έχει προφανή εξήγηση. Οι δείκτες πάντως τοποθετούν τη χώρα μέσα στη Δύση αλλά όχι στο κέντρο της.Τα περίφημα πολιτικά ρήγματα των τελευταίων χρόνων στο οικοδόμημα της Δύσης είναι υπαρκτά. Κατά βάθος, όμως, οι πολιτιστικοί δεσμοί μεταξύ των δυτικών χωρών παραμένουν άθραυστοι. Οι αριθμοί δεν λένε ψέματα, ιδεολογίες και φόβοι δεν παραμερίζουν τα μαθηματικά. Ολοι οι δείκτες συγκλίνουν στο ότι η Δύση, από πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής πλευράς, είναι ένα ισχυρά ομοιογενές συνεκτικό σύστημα, που βρίσκεται σε πελώρια απόσταση από τις αντιδυτικές χώρες και τον υπόλοιπο κόσμο.

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

ΣΧΟΛΙΟ ΑΠΟ ΑΙ

Το PPP είναι από τους πιο παρεξηγημένους οικονομικούς όρους — αλλά όταν τον καταλάβεις, ξεκαθαρίζει αμέσως όλη η συζήτηση για «αγοραστική δύναμη», «ποιότητα ζωής» και «μέγεθος οικονομίας».

PPP PURCHASING POWER PARITY = ΙΣΟΤΙΜΊΑ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΉΣ ΔΎΝΑΜΗΣ

Και μετράει πόσα αγαθά και υπηρεσίες μπορείς να αγοράσεις με ένα συγκεκριμένο ποσό χρήματος, ανάλογα με το κόστος ζωής της χώρας.

Γιατί χρειάζεται το PPP;

Γιατί τα 100€ δεν έχουν την ίδια αξία παντού.

• Στη Νορβηγία → 100€ είναι λίγα

• Στην Ελλάδα → 100€ είναι μέτρια

• Στην Κίνα (επαρχία) → 100€ είναι πολλά

Το PPP διορθώνει αυτές τις διαφορές. PPP = ο πιο δίκαιος τρόπος να συγκρίνεις οικονομίες και επίπεδα ζωής, γιατί λαμβάνει υπόψη το κόστος ζωής.

Υπάρχουν δύο είδη PPP

PPP ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (GDP PPP)

Μετράει το μέγεθος της οικονομίας προσαρμοσμένο στο κόστος ζωής.

Χρησιμοποιείται για:

• σύγκριση χωρών

• γεωπολιτική ισχύ

• παραγωγική ικανότητα

Το ονομαστικό ΑΕΠ δείχνει πόσα δολάρια «μετράει» μια οικονομία. Το PPP δείχνει πόσα πράγματα μπορεί να παράγει. Παράδειγμα:

• Η Κίνα έχει χαμηλότερο ονομαστικό ΑΕΠ από τις ΗΠΑ. • Αλλά σε PPP είναι μεγαλύτερη οικονομία.

Έτσι:

• Η Κίνα είναι 1η στον κόσμο σε GDP PPP

• Η Ρωσία ανεβαίνει πολλές θέσεις σε GDP PPP

• Η Ινδία φαίνεται πολύ μεγαλύτερη από ό,τι στο ονομαστικό ΑΕΠ

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πολίτες τους είναι πλούσιοι.

PPP ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ (GDP PER CAPITA PPP)

Μετράει πόσο καλά ζει ο μέσος άνθρωπος.

Χρησιμοποιείται για:

• ποιότητα ζωής

• αγοραστική δύναμη μισθών

• πραγματικό βιοτικό επίπεδο

Εδώ:

• Σκανδιναβία → κορυφή

• ΗΠΑ → πολύ ψηλά

• Ελλάδα → χαμηλά στην ΕΕ

• Κίνα → μεσαία

ΗΠΑ

Η αγοραστική δύναμη φαίνεται τεράστια, αλλά:

• υγεία πανάκριβη

• στέγαση ακριβή

• μεγάλες ανισότητες

Άρα η καθημερινότητα δεν είναι τόσο «πλούσια» όσο δείχνει ο αριθμός.

ΕΛΛΑΔΑ

Η αγοραστική δύναμη είναι χαμηλή για δυτική χώρα, και αυτό εξηγεί:

• χαμηλή ευτυχία

• οικονομική πίεση

• δυσκολία αποταμίευσης

• υψηλό κόστος στέγασης σε σχέση με μισθούς

ΚΙΝΑ

Η αγοραστική δύναμη είναι μεσαία, αλλά:

• στις μεγάλες πόλεις είναι υψηλή

• στην επαρχία πολύ χαμηλή

Άρα η χώρα είναι διπλή οικονομία.

ΡΩΣΙΑ

Η αγοραστική δύναμη φαίνεται σχετικά υψηλή, αλλά:

• οι μισθοί είναι χαμηλοί

• η ποιότητα υπηρεσιών χαμηλή

• η ανισότητα υψηλή

• η οικονομία εξαρτάται από πρώτες ύλες

ΜΕ 1000 ΕΥΡΩ ΜΗΝΙΑΙΟ ΜΙΣΘΟ ΖΕΙΣ

Συνολική κατάταξη (με βάση τα 1000€)

Καλύτερα:

• Ανατολική Ευρώπη

• Μικρές πόλεις Κίνας

• Μικρές πόλεις Ρωσίας

Καλά:

• Ελλάδα (εκτός Αθήνας)

• Πορτογαλία

• Ισπανία (εκτός Μαδρίτης/Βαρκελώνης)

Δύσκολα:

• Γερμανία

• Ολλανδία

• Γαλλία

• Ιταλία (βόρεια)

Αδύνατο:

• Σκανδιναβία

• Ελβετία

• ΗΠΑ (μεγάλες πόλεις)

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΔΕΙΚΤΩΝ

1. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΜΕ ΒAΣΗ HDI

(Human Development Index)(2023)

Πηγή: World Population Review, Data Pandas

HDI τιμές για τις χώρες που ζήτησες:

• ΗΠΑ: 0.938

• Ευρώπη (μέσος όρος μεγάλων χωρών): 0.92–0.96

• Γερμανία 0.959

• Γαλλία 0.920

• Ιταλία 0.915

• Ισπανία 0.918

• Ελλάδα: ~0.89 (δεν εμφανίστηκε στις αναζητήσεις, αλλά η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στην κατηγορία “Very High HDI”)

• Ρωσία: ~0.82 (δεν εμφανίστηκε στις αναζητήσεις, αλλά σταθερά στην κατηγορία “High HDI”)

• Κίνα: ~0.78 (κατηγορία “High HDI”)

• Ινδία: ~0.64 (κατηγορία “Medium HDI”)

2. ΚΑΤAΤΑΞΗ ΜΕ ΒAΣΗ GDP (PPP) 2025

Πηγή: IMF, Worldometer, Wikipedia

GDP (PPP) — συνολικό μέγεθος οικονομίας:

1. Κίνα: $41.0 τρισ.

2. ΗΠΑ: $30.6 τρισ.

3. Ινδία: $17.7 τρισ.

4. Ρωσία: $7.14 τρισ.

5. Ευρώπη (μεγάλα κράτη αθροιστικά):

• Γερμανία ~ $5 τρισ.

• Γαλλία ~ $3.7 τρισ.

• Ιταλία ~ $3.2 τρισ.

• Ισπανία ~ $2.2 τρισ.

→ Σύνολο περίπου $14 τρισ.

6. Ελλάδα: ~ $0.4 τρισ. (δεν εμφανίστηκε στις αναζητήσεις, αλλά γνωστό από IMF)

capilot AI 7/2/2026