Κέντρο Λεξικολογίας - γλώσσα, λέξεις, λεξικά
Κ. Π. Καβάφης, ❝ Ουκ έγνως ❞
ΣΥΜΦΩΝΑ με όσα διηγείται ο ιστορικός Σωζομενός (ή Σωζόμενος, 5ος αι.), όταν ο Ιουλιανός έγινε αυτοκράτορας απαγόρευσε στους χριστιανούς να μετέχουν της ελληνικής παιδείας. Τότε οι μορφωμένοι Χριστιανοί αντέδρασαν γράφοντας δικά τους χριστιανικά έργα πάνω σε γλωσσικά και ποιητικά πρότυπα των αρχαίων κλασικών. Ο Μέγας Βασίλειος μάλιστα έγραψε τότε τον περίφημο λόγο του «Πρὸς τοὺς νέους, ὅπως ἂν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων».
Ο ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ αναφέρει πως, όταν ο Ιουλιανός διάβασε ένα από αυτά τα έργα (ίσως τον λόγο «Ὑπὲρ ἀληθείας» του σοφότατου συγγραφέως Απολλιναρίου), έστειλε χλευαστική επιστολή στον Μέγα Βασίλειο (ή γενικά στους χριστιανούς επισκόπους), στην οποία έγραφε (μιμούμενος τον Ιούλιο Καίσαρα):
~ «Ἀνέγνων, ἔγνων, κατέγνων». (=διάβασα, κατάλαβα, καταδίκασα).
Τότε, ο Βασίλειος, ανταπάντησε:
~ «Ἀνέγνως, ἀλλ’ οὐκ ἔγνως· εἰ γὰρ καὶ ἔγνως, οὐκ ἂν κατέγνως».
Η απάντηση αυτή, συνεχίζει ο ιστορικός, ακόμα και αν τελικά δεν ανήκει στον Βασίλειο Καισαρείας, πάντως είναι ρήση που αξίζει κανείς να θαυμάσει. Παραθέτουμε το σχετικό απόσπασμα (Σωζομενού Σχολαστικού, «Λόγος πρὸς τὸν αὐτοκράτορα Θεοδόσιον καὶ ὑπόθεσις τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας» 5.18.8 )
«ΤΑΔΕ ΓΑΡ ἐπιτωθάζων (=χλευάζοντας) ὁ βασιλεὺς τοῖς τότε
διαπρέπουσιν ἐπισκόποις ἐπέστειλεν· «ἀνέγνων, ἔγνων,
κατέγνων», τοὺς δὲ πρὸς ταῦτα ἀντιγράψαι· «ἀνέγνως,
ἀλλ' οὐκ ἔγνως· εἰ γὰρ ἔγνως, οὐκ ἂν κατέγνως.» εἰσὶ δὲ οἳ
Βασιλείῳ τῷ προστάντι τῶν ἐν Καππαδοκίᾳ ἐκκλησιῶν
ταύτην τὴν ἐπιστολὴν ἀνατιθέασι, καὶ οὐκ ἀπεικός· ἀλλ' εἴτε
αὐτοῦ εἴτε ἄλλου ταῦτά ἐστι, δίκαιον ἀνδρείας καὶ
παιδεύσεως ἄγασθαι τὸν γράψαντα». Στο περιστατικό αυτό
στηρίζεται το ακόλουθο ποίημα του Κ. Π. Καβάφη.
____
#lexicon__poetry
Λιγότερα
ΣΗΜ: ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΙ: Ο Καβάφης μιλά ειρωνικά για τον αυτοκράτορα Ιουλιανό τον Παραβάτη, που προσπάθησε να επαναφέρει τον παγανισμό.
Ο Ιουλιανός είπε το διάσημο «Ανέγνων, έγνων, κατέγνων» — δηλαδή διάβασα, κατάλαβα, απέρριψα — για τις χριστιανικές διδασκαλίες.
Ο ποιητής τον αποκαλεί κούφο (ελαφρό, επιπόλαιο, αστήρικτο) και γελοιωδέστατο, γιατί θεωρεί πως ο Ιουλιανός νόμιζε ότι με μια φράση μπορεί να «ξεμπερδέψει» με μια ολόκληρη πίστη.«Τέτοιες ξυπνάδες ὅμως πέρασι δὲν ἔχουνε σ’ ἐμᾶς
τοὺς Χριστιανούς. “Ἀνέγνων, ἀλλ’ οὐκ ἔγνως·
εἰ γὰρ ἔγνως, οὐκ ἂν κατέγνως” ἀπαντήσαμεν ἀμέσως.»
Οι Χριστιανοί απαντούν με μια φράση που ανατρέπει πλήρως τον Ιουλιανό:
Ανέγνων, αλλά δεν κατάλαβες.
Γιατί αν είχες καταλάβει, δεν θα απέρριπτες.
Δηλαδή: η πίστη δεν κατανοείται επιπόλαια· όποιος την κατανοήσει πραγματικά, δεν την απορρίπτει.
Η απάντηση είναι κομψή, λογική, και ταυτόχρονα χτυπά τον Ιουλιανό στο αδύναμο σημείο: την έπαρση του.
🔵 Πυρήνας του ποιήματος
Το ποίημα είναι μια λεπτή ειρωνεία απέναντι στην αλαζονεία της εξουσίας που νομίζει ότι μπορεί να κατανοήσει και να κρίνει βαθιές πνευματικές αλήθειες με μια φράση.
Ο Καβάφης υπερασπίζεται την πνευματική βαρύτητα της χριστιανικής πίστης και δείχνει πως ο Ιουλιανός, με την επιπολαιότητά του, δεν μπόρεσε να την αγγίξει.
