Σταύρος Γιαγκάζογλου
Ακολουθήστε
Μια Κυριακή στη Θεσσαλονίκη στις αρχές της δεκαετίας του 2000, μετά τη Λειτουργία στη Μονή Βλατάδων, καθίσαμε για ένα καφέ με τον αείμνηστο Χρήστο Γιανναρά στο όμορφο Σέιχ Σου, δηλαδή στα Χίλια Δένδρα. Εκεί ο Χρήστος Γιανναράς έκανε λόγο στη συντροφιά μας για το πρόσφατο βιβλίο του Γ.-Α. Μέσκου, «Ο πλανήτης της θεολογίας» (2002), στο οποίο ο συγγραφέας του με βάση τα επιστημονικά πορίσματα υποστήριζε ότι ο θάνατος υπήρξε εξαρχής μια πραγματικότητα για όλα τα όντα και βεβαίως και για τον άνθρωπο. Πώς, λοιπόν, οι θεολόγοι με βάση την Αγία Γραφή υποστηρίζουμε ότι ο θάνατος εισήλθε στην κτίση μέσω της πτώσης των πρωτοπλάστων και του προπατορικού αμαρτήματος; Ο Χρήστος Γιανναράς στη συζήτηση που ακολούθησε, επέμεινε ότι το ζήτημα αυτό επείγει να απαντηθεί με μια επικαιροποιημένη θεολογική θεώρηση.
Μολονότι και παλαιότερα στο βιβλίο του «Αλφαβητάρι της πίστης» (1983) ο Χρήστος Γιανναράς παρουσίασε έξοχα το θεολογικό νόημα και τις υπαρκτικές συνέπειες της πτώσης και του κακού μέσα από τη θεολογική ερμηνεία της βιβλικής και πατερικής παράδοσης, το εν λόγω βιβλίο του Γ.-Α.Μέσκου στάθηκε αφορμή να ξαναδεί κριτικά και αναστοχαστικά το ζήτημα της πτώσης και του κακού με μια νέα ερμηνευτική θεώρηση. Έτσι προέκυψε μια ενδιαφέρουσα τετραλογία με τα ακόλουθα έργα του Χρήστου Γιανναρά: «Το αίνιγμα του κακού» (2008), «Ενθάδε και επέκεινα» (2016), «Πτώση, Κρίση, Κόλαση» (2017), «Γρίφος θάνατος» (2021). Στα θεολογικά αυτά δοκίμια ο Χρήστος Γιανναράς εκφράζει μια ρωμαλέα και τολμηρή πρόταση που διέπεται από πρωτοτυπία, κριτική θεώρηση και αναστοχασμό για ένα καίριο ζήτημα που συχνά παρουσιάζεται με τον πλέον κοινότυπο τρόπο. Και πράγματι ο Χρήστος Γιανναράς με μια έντιμη, απροκατάληπτη, και πολύχρονη ενασχόληση με τη σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία που αφορά τις επιστήμες της βιολογίας, της ανθρωπολογίας και της κοσμολογίας, αναφέρεται στα κενά και στα προβληματικά σημεία της χριστιανικής αφήγησης για την πτώση και το κακό. Συνάμα, ο Χρήστος Γιανναράς στο πλαίσιο κριτικής της νεωτερικότητας και υπό το φως της ανάδυσης νέων δυνατοτήτων για τη συγκρότηση μιας μετα-νεωτερικής μετα-φυσικής (Μετα-νεωτερική Μετα-Φυσική, 1993), είχε ήδη ασκήσει έντονη φιλοσοφική κριτική σε ορισμένες όψεις και πτυχές της εξελικτικής θεωρίας, η οποία ερμηνεύει την εξέλιξη των έμβιων όντων μέσα από αυστηρά ενδοκοσμικές και ιδεολογικές συνθήκες, οι οποίες χαρακτηρίζονται από πλήρη τυχαιότητα. Ωστόσο, ο Χρήστος Γιανναράς αποδεχόταν ότι στον πλανήτη μας και πουθενά αλλού στο σύμπαν δεν υπήρξε κάποια ιδεατή προπτωτική κατάσταση, δίχως εντροπία, φθορά και θάνατο. Όλα τα ζωικά είδη επί εκκατομύρια έτη αποτελούσαν τους κρίκους μιας απέραντης τροφικής αλυσίδας, άρα ο θάνατος συνοδεύει εξαρχής τη ζωή των έμβιων και άβιων όντων. Ο άνθρωπος δεν προέκυψε με παρθενογένεση, αλλά στο πλαίσιο της εξελικτικής διαδικασίας που τεκμαίρεται από τα απολιθώματα αλλά και τη σύγχρονη μοριακή βιολογία. Όλα αυτά χρειάζεται να λαμβάνονται υπόψη κατά τη σύγχρονη επικαιροποιημένη θεολογική ερμηνεία της πτώσης και του αινίγματος του κακού.
Ο Χρήστος Γιανναράς επιχείρησε μία επικαιροποιημένη θεολογική ερμηνευτική πέρα από τη διαρχική προέλευση του κακού, αλλά και πέρα από τη δικανική αντίληψη της ενοχής και της αμαρτίας που ταλάνισε και ταλανίζει τη θρησκειοποιημένη εκδοχή του Χριστιανισμού. Από τις δύο εκδοχές για την προσέγγιση της πτώσεως και του προβλήματος του κακού, την ιστορική και την εικονολογική-αλληγορική ο Χρήστος Γιανναράς ανέδειξε τη σημασία της «θεολογικής αλήθειας», διακρίνοντάς την από τον «αφηγηματικό φλοιό» της βιβλικής αφήγησης. Για τον Χρήστο Γιανναρά προέχουν ασφαλώς οι «οντολογικές προκείμενες» της εικονολογικής-αλληγορικής και ποιητικής βιβλικής αφήγησης στη θεολογική σκέψη και ερμηνεία των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας, καθώς και η επικαιροποίησή τους στον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό.
Τα παραπάνω στάθηκαν αφορμή για τη συγγραφή της διδακτορικής διατριβής του Βασίλειου Γούλα με θέμα «Περί πτώσεως του ανθρώπου και αινίγματος του κακού. Ιχνηλατήσεις της ερμηνευτικής θεολογικής πρότασης του Χρήστου Γιανναρά», εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 2026. Ο Βασίλειος Γούλας στη διατριβή του επιδεικνύει μία σεβαστική στάση έναντι του Χρήστου Γιανναρά, θεωρώντας τη θεολογία ως μαθητεία και προχώρημα, ακολουθώντας επ’ αυτού τη γόνιμη κριτική θεώρηση του καθηγητή του Χαράλαμπου Βέντη. Ωστόσο, προβαίνει και σε μία εξίσου σεβαστική αποτίμηση που αφορά την όλη ερμηνευτική συμβολή του Χρήστου Γιανναρά, συνθέτοντας την ιστορική διάσταση με την αλληγορική ερμηνεία, αξιοποιώντας κυρίως την εσχατολογική θεώρηση του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη Ζηζιούλα.
Η παρουσίαση αυτής της διατριβής στην κατάμεστη αίθουσα του Δημαρχείου Αγρινίου το Σάββατο 23 Μαΐου στο Αγρίνιο, στάθηκε αφορμή να γνωρίσουμε τον Βασίλη Γούλα εκ του σύνεγγυς όχι μόνο ως θεολόγο αλλά κυρίως ως έναν δοτικό άνθρωπο που η ζωή του είναι διαρκής και θυσιαστικός αγώνας να σαρκώνει το ήθος της έμπρακτης αγάπης, της αλληλεγγύης και της κοινωνίας. Οι συνάδελφοί του στην εκπαίδευση, η τοπική Εκκλησία και η κοινωνία του Αγρινίου έδειξαν ότι τον περιβάλλουν με την ίδια αγάπη και αναγνώριση.
Λιγότερα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου