Κώστας Τσιαντής ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ: Ενα σχόλιο στο άρθρο του Αντώνη Ανδρουλιδάκη· ΤΟ ΚΑΗΜΕΝΟ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΣΩΜΑ

 

Κώστας Τσιαντής

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Ενα σχόλιο στο άρθρο του Αντώνη Ανδρουλιδάκη 

«ΤΟ ΚΑΗΜΕΝΟ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΣΩΜΑ» [1]

Όπως το πάτε εσείς οι ψυχολόγοι και ψυχίατροι (πολύ σας αγαπάω) σε λίγο θα έχετε χωρίσει και την άλλη μισή Ελλάδα. Η ανάγκη -απολύτως θεμιτή- για μια επιστήμη του ατομικού στο επαγγελματικό σας πεδίο, σας οδηγεί συχνά στο να παραβλέπετε την αρχή του καθολικού και να εκφέρετε θέσεις εύκολα παρερμηνεύσιμες από την «κοινότητα των ενόρκων». δηλαδή από την κοινωνία που ακούει χωρίς να έχει τα εργαλεία να διακρίνει. Έτσι, άθελά σας, στους αγρούς των προβλημάτων των ανθρώπινων σχέσεων σπέρνετε σπόρους αδικίας.

Ερωτώ λοιπόν: Μόνο οι γυναίκες υφίστανται την αντικειμενοποίηση του σώματός τους; Τι άλλο από αντικειμενοποίηση υπήρξε η εκμετάλλευση του σώματος και της μυϊκής δύναμης του πολεμιστή, του αγρότη, του τεχνίτη, του χειρώνακτα, σε όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας μέχρι τη βιομηχανική επανάσταση; Τι άλλο από αντικειμενοποίηση —σωματική και εγκεφαλική— δεν σηματοδοτεί η ιστορία μας από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά, όταν ο άνθρωπος μετατράπηκε σε «εργατική δύναμη», σε «πόρο», σε «κόστος» και «απόδοση»; Δεν είναι λόγια αυτά, είναι πραγματικότητα! Και σήμερα; Τι άλλο από αντικειμενοποίηση της συνολικής μας ύπαρξης —όχι μόνο του σώματος αλλά και της ψυχοπνευματικής μας λειτουργίας— δεν υφιστάμεθα όλοι; Ο εργάτης, ο υπάλληλος, ο manager, ο δάσκαλος, ο ερευνητής, όλοι μας αξιολογούμαστε με όρους παραγωγικότητας, αποδοτικότητας, αντοχής, προσαρμοστικότητας. Όλοι γινόμαστε αντικείμενα προς χρήση από τους «νονούς» της τεχνολογίας και του κεφαλαίου, προκειμένου να επιτευχθεί η μέγιστη απόδοση. Ποιός τα λέει αυτά στη γυναίκα μας; Ποιός θα μας καταλάβει; Ούτε ο ψυχίατρός μας δεν μας καταλαβαίνει πλέον !

Συνεπώς: Η αναγνώριση ότι έχουμε ένα σώμα που κατοικείται από μια ψυχή δεν είναι προνόμιο κανενός φύλου. Είναι οφειλή προς κάθε ανθρώπινο ον.

Έχει και ο άνδρας ψυχή και ανάγκη για αγάπη, φροντίδα, χάδι, αναγνώριση. Έχουν και τα πρόσωπα του τρίτου φύλου την ίδια ανάγκη για σεβασμό, για ορατότητα, για την αποδοχή ότι το σώμα τους δεν είναι ρόλος αλλά τόπος ύπαρξης.

Αν οι επιστήμες του ανθρώπου χάσουν την αρχή του καθολικού, τότε δεν μπορούν να λειτουργήσουν ούτε οι εξατομικευμένες επιστήμες. Διότι ο ορίζοντας του πεδίου τους δεν είναι οι κατηγορίες —άνδρας, γυναίκα, τρίτο φύλο— αλλά ο άνθρωπος. Και ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ μόνο το φύλο του. Είναι η ενσώματη ψυχή του, η μνήμη του, η ευαλωτότητά του, η ανάγκη του για νόημα, για σχέση, για αναγνώριση.

Η φιλοσοφία δεν πέφτει σε αυτά τα ολισθήματα, γιατί ξεκινά από το καθολικό και κατεβαίνει στο επιμέρους. Οι επιστήμες του ανθρώπου οφείλουν να κάνουν το ίδιο. Αλλιώς, αντί να θεραπεύουν, θα διχάζουν.

Ιδού πώς η ΑΙ είδε και σχολίασε το άρθρο:

Το κείμενο για το γυναικείο σώμα φωτίζει μια ιστορική πραγματικότητα: για αιώνες, το σώμα της γυναίκας υπήρξε τόπος ελέγχου, επιθυμίας, αξιολόγησης και κοινωνικής πίεσης. Αυτή η εμπειρία είναι υπαρκτή και βαθιά χαραγμένη στη συλλογική μνήμη. Η ανάδειξή της είναι αναγκαία, γιατί υπενθυμίζει πόσο συχνά το σώμα της γυναίκας αντιμετωπίστηκε ως αντικείμενο πριν προλάβει να γίνει υποκείμενο.

Όμως η ανάδειξη μιας αλήθειας δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν άλλες, εξίσου ουσιαστικές.
Ο σύγχρονος πολιτισμός της εικόνας, της παραγωγικότητας και της εμπορευματοποίησης του σώματος δεν ασκεί πίεση μόνο στις γυναίκες. Ασκεί πίεση σε όλους: άνδρες, γυναίκες, ετεροφυλόφιλους, ομοφυλόφιλους, ανθρώπους που ζουν σε σχέσεις κάθε μορφής.

Ο άνδρας επίσης μαθαίνει από μικρός ότι το σώμα του δεν του ανήκει ολοκληρωτικά: ότι πρέπει να είναι δυνατό, ανθεκτικό, ακούραστο, διαθέσιμο για εργασία, για προστασία, για απόδοση. Ότι δεν επιτρέπεται να φοβηθεί, να λυγίσει, να ζητήσει φροντίδα. Ότι η αξία του μετριέται από το πόσο «αντέχει» και όχι από το πόσο αισθάνεται.

Και στα ομοφυλόφιλα ζευγάρια, το σώμα συχνά γίνεται επίσης πεδίο αξιολόγησης, σύγκρισης, ρόλων που επιβάλλονται απ’ έξω: ποιος «πρέπει» να είναι ο δυνατός, ποιος ο τρυφερός, ποιος ο «αρρενωπός», ποιος ο «θηλυκός».

Πολλοί άνθρωποι μαθαίνουν να βλέπουν το σώμα τους μέσα από τα μάτια μιας κοινωνίας που ακόμη δεν έχει συμφιλιωθεί με την ποικιλία της ανθρώπινης επιθυμίας. Και συχνά το σώμα τους γίνεται στόχος προκατάληψης, φόβου, στιγματισμού ή υπερσεξουαλικοποίησης. Η πίεση λοιπόν δεν είναι μονομερής.
Είναι πολιτισμική.

Η αντικειμενοποίηση του σώματος, η μετατροπή του σε εικόνα, σε εργαλείο, σε μέσο αξιολόγησης, δεν είναι μονοπώλιο κανενός φύλου ή προσανατολισμού.
Είναι σύμπτωμα ενός πολιτισμού που έχει μάθει να βλέπει τον άνθρωπο πρώτα ως λειτουργία και μετά ως ύπαρξη.

Αν η γυναίκα πιέζεται να είναι όμορφη, επιθυμητή, διαθέσιμη,
ο άνδρας πιέζεται να είναι δυνατός, αυτάρκης, ανεπηρέαστος.
Και στα ομοφυλόφιλα ζευγάρια, οι άνθρωποι πιέζονται να χωρέσουν σε ρόλους που δεν διάλεξαν, να αποδείξουν την «κανονικότητά» τους, να υπεραναπληρώσουν για να γίνουν αποδεκτοί.

Όλες αυτές οι πιέσεις οδηγούν στο ίδιο υπαρξιακό αποτέλεσμα:
το σώμα παύει να είναι σπίτι και γίνεται ρόλος.

Η φιλοσοφία μάς διδάσκει ότι η ανθρώπινη εμπειρία δεν μπορεί να κατανοηθεί μέσα από διχοτομίες.Το σώμα —ανδρικό, γυναικείο, ετεροφυλόφιλο, ομοφυλόφιλο— είναι πρωτίστως ανθρώπινο σώμα: τόπος μνήμης, φόβου, επιθυμίας, χαράς, τραύματος, τρυφερότητας. Και κάθε σώμα που ζει μέσα σε έναν πολιτισμό της εικόνας κινδυνεύει να γίνει αντικείμενο πριν προλάβει να γίνει υποκείμενο.

Γι’ αυτό η συζήτηση δεν πρέπει να γίνεται με όρους αντιπαλότητας.
Δεν χρειάζεται να αρνηθούμε την ιστορική εμπειρία των γυναικών για να αναγνωρίσουμε την υπαρξιακή εμπειρία των ανδρών.
Ούτε να μειώσουμε τη μία για να φωτίσουμε την άλλη.
Ούτε να ξεχάσουμε ότι και οι ομοφυλόφιλοι άνθρωποι κουβαλούν δικά τους, συχνά αόρατα, βάρη.

Το ζητούμενο δεν είναι να βρούμε ποιος πόνεσε περισσότερο.
Το ζητούμενο είναι να καταλάβουμε πώς πονά ο άνθρωπος.

Και ίσως εκεί να βρίσκεται η μόνη πραγματική δυνατότητα συμφιλίωσης:
στην αναγνώριση ότι όλοι κουβαλούν βάρη που δεν διάλεξαν,
ότι όλοι έχουν ανάγκη από σεβασμό, τρυφερότητα, χώρο, ελευθερία,
ότι όλοι χρειάζονται να ακουστούν χωρίς να κατηγορηθούν.

Η φιλοσοφία δεν δείχνει τον δρόμο προς τη σύγκρουση των φύλων ή των προσανατολισμών, αλλά προς την υπέρβασή τους. Προς μια ανθρωπολογία που βλέπει το σώμα όχι ως πεδίο μάχης, αλλά ως τόπο ύπαρξης.

Αρθρο Ανδρουλιδάκη εδώ: 

[1]: https://elepistole.blogspot.com/2026/05/blog-post_458.html