ΤΟ ΣΩΜΑ ΘΥΜΑΤΑΙ ΤΟ ΔΡΟΜΟ
Ενα μακρύ σεντόνι για τη σεξουαλικότητα
Ο άνθρωπος δεν υποφέρει μόνο επειδή κάπως τραυματίστηκε. Υποφέρει επειδή αποσυνδέθηκε. Αποσυνδέθηκε από τον εαυτό του. Από τους άλλους. Και, ίσως βαθύτερα απ' όλα, από εκείνο το νόημα που κάποτε έκανε τη ζωή να μοιάζει αξιοβίωτη. Τι άλλο είναι άραγε το Τραύμα;
Γι' αυτό και όλες σχεδόν οι μεγάλες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, καθεμιά με τη δική της γλώσσα, προσπαθούν να αποκαταστήσουν μία ή περισσότερες από αυτές τις συνδέσεις. Να βοηθήσουν τον άνθρωπο να επιστρέψει στον εαυτό του, να σχετιστεί διαφορετικά με τους άλλους ή/και να ανακαλύψει/επινοήσει έναν λόγο για να συνεχίσει να ζει.
Ίσως όμως υπάρχει μια ανθρώπινη εμπειρία που, όταν είναι αληθινή, έχει τη δύναμη να αγγίξει και τις τρεις συνδέσεις ταυτόχρονα. Ο έρωτας.
Συνηθίζουμε να πιστεύουμε ότι ο έρωτας δημιουργεί μια σχέση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. Μάλλον όμως αυτό είναι μόνο η αρχή. Γιατί, στην πραγματικότητα ο έρωτας γεννά τρεις σχέσεις.
Η πρώτη είναι η πιο προφανής. Η σ χ έ σ η μ ε τ ο ν ά λ λ ο ν. Το βλέμμα, το άγγιγμα, η επιθυμία, η κοινή ζωή.
Η δεύτερη είναι λιγότερο ορατή. Είναι η σ χ έ σ η μ ε τ ο ν ί δ ι ο μ α ς τ ο ν ε α υ τ ό. Δεν είναι τυχαίο ότι όταν ερωτευόμαστε λέμε συχνά: «Νιώθω ότι βρίσκω ξανά τον εαυτό μου.»
Είναι ένα παράδοξο αυτό! Βρίσκεις τον εαυτό σου επειδή συνάντησες έναν άλλον. Ίσως γιατί ο εαυτός δεν είναι κάτι που ανακαλύπτεται στην απομόνωση. Χρειάζεται ένα βλέμμα που να σε αναγνωρίζει. Μια παρουσία που να σου ψιθυρίζει, χωρίς καν να το λέει: "Υπάρχεις."
Και τότε γεννιέται μια τρίτη σχέση, για την οποία, ιδιαίτερα στον πολιτισμό μας, μιλάμε πολύ λιγότερο.
Η σ χ έ σ η μ ε τ ο Ν ό η μ α.
Ξαφνικά θέλεις να ταξιδέψεις. Να μαγειρέψεις. Να γράψεις. Να ακούσεις μουσική. Να φυτέψεις δέντρα. Να φτιάξεις σπίτι. Να αποκτήσεις παιδιά. Δεν άλλαξε μόνο η σχέση σου με έναν άνθρωπο. Άλλαξε η σχέση σου με την ίδια τη ζωή. Σαν να ανοίγει ένας κοινός κόσμος που δεν υπήρχε πριν.
Ίσως αυτό να αναζητούμε βαθύτερα όταν ερωτευόμαστε. Όχι μόνο κάποιον να αγαπήσουμε, αλλά μια σχέση που θα μας επανασυνδέσει ταυτόχρονα α)με τον εαυτό μας, β)με τον άλλον και γ) με κάτι μεγαλύτερο από τους δυο μας.
Κι όμως, υπάρχει κάτι ακόμη πιο παράδοξο. Όλα αυτά αρχίζουν από το σώμα. Η εποχή μας έμαθε να βλέπει το σώμα με δύο μόνο τρόπους. Είτε ως βιολογία. Είτε ως εργαλείο ηδονής. Και έτσι χάνουμε μια τρίτη διάσταση. Το σ ώ μ α ω ς τ ό π ο τ ο υ ν ο ή μ α τ ο ς.
Ίσως γι' αυτό ο έρωτας αρχίζει σχεδόν πάντα από το σώμα. Όχι επειδή ο άνθρωπος είναι ένα βιολογικό ον που αναζητά την αναπαραγωγή. Αυτή είναι η πιο φτωχή ερμηνεία του έρωτα. Το σώμα είναι το πρώτο που αναγνωρίζει αυτό που το μυαλό θα χρειαστεί μήνες ή και χρόνια για να καταλάβει. Το σώμα γνωρίζει πριν από τις λέξεις. Πριν από τις αποφάσεις. Πριν από τις θεωρίες. Κάποιες φορές ακόμη και πριν από τη συνείδηση.
Δεν είναι τυχαίο αυτό που λέμε στην Κρήτη: "It feels like home to me."
Δεν λέμε: "Σκέφτηκα ότι είμαι σπίτι." Το σώμα ήταν εκεί πρώτο.
Ίσως λοιπόν η ερωτική επιθυμία να μην είναι απλώς η επιθυμία να αγγίξεις ένα σώμα. Ίσως να είναι η επιθυμία να επιστρέψεις σε έναν τρόπο ύπαρξης όπου παύεις να είσαι "σπασμένος".
Για λίγες στιγμές, το σώμα, η σκέψη, το συναίσθημα και η επιθυμία παύουν να πολεμούν μεταξύ τους. Ευθυγραμμίζονται.
Και τότε συμβαίνει κάτι που δύσκολα περιγράφεται. Το σώμα παύει να είναι αντικείμενο. Γίνεται γλώσσα. Δεν λες «σ' αγαπώ» μόνο με τις λέξεις. Το λες με το βλέμμα. Με τον τρόπο που κρατάς αγκαλιά τον άλλον. Με τον ρυθμό της αναπνοής. Με τη σιωπή που ακολουθεί.
Ίσως γι' αυτό η πιο βαθιά σωματική ένωση δεν είναι εκείνη που προσφέρει τη μεγαλύτερη ηδονή. Είναι εκείνη που σε κάνει να αισθάνεσαι λιγότερο μόνος. Τότε καταλαβαίνεις ότι δεν είναι το σώμα που αναζητά ένα άλλο σώμα. Είναι ο άνθρωπος που, μέσα από το σώμα, αναζητά ταυτόχρονα τρία πράγματα.
- Να επιστρέψει στον εαυτό του.
- Να συναντήσει πραγματικά έναν άλλον.
- Να αγγίξει, έστω για μια στιγμή, κάτι που υπερβαίνει και τους δύο.
Γι' αυτό μετά από κάποιες ερωτικές στιγμές δεν μένει μόνο η ανάμνηση της απόλαυσης. Μένει μια παράξενη αίσθηση πληρότητας. Σαν να μπήκαν για λίγο όλα στη θέση τους. Ενώ, μετά από άλλες, όσο έντονες κι αν ήταν, μένει μόνο ένα ανεξήγητο κενό. Η διαφορά δεν βρίσκεται στην ένταση της επιθυμίας, ούτε στην τεχνική. Βρίσκεται στο αν, μέσα στη σωματική ένωση, γεννήθηκε αυτή η τριπλή επανασύνδεση. Με τον εαυτό. Με τον Άλλον. Με το νόημα.
Μάλλον τελικά αυτό είναι το βαθύτερο μυστήριο του έρωτα. Όχι ότι ενώνει δύο σώματα. Αλλά ότι, κάποιες σπάνιες φορές, μέσα από την ένωση δύο σωμάτων, ο άνθρωπος ξαναβρίσκει τον εαυτό του, ανακαλύπτει έναν κοινό κόσμο με έναν άλλον άνθρωπο και αγγίζει κάτι που υπερβαίνει και τους δύο. Εκείνη τη στιγμή, η σάρκα παύει να είναι μόνο σάρκα. Γίνεται τόπος παρουσίας. Και ο έρωτας παύει να είναι μόνο επιθυμία. Γίνεται ένας τρόπος ύπαρξης.
Οπότε, μήπως αυτό που ενώνεται δεν είναι μόνο δύο σώματα; Βέβαια, η σύγχρονη κουλτούρα λέει: δύο σώματα κάνουν έρωτα.
Η βιολογία λέει: δύο οργανισμοί ζευγαρώνουν. Και η ψυχολογία λέει: δύο ψυχισμοί σχετίζονται.
Αλλά ίσως ο έρωτας λέει κάτι άλλο. Στην πιο βαθιά του μορφή δεν ενώνονται δύο σώματα. Ενώνονται τρεις κόσμοι. Ο δικός μου κόσμος. Ο δικός σου κόσμος. Και ένας τρίτος κόσμος που δεν υπήρχε πριν.
Αυτός ο τρίτος κόσμος είναι που με συναρπάζει πραγματικά. Γιατί δεν ανήκει ούτε σε μένα ούτε σε σένα. Είναι το «ανάμεσά μας».
Και τότε η σεξουαλική πράξη δεν είναι η κορύφωση της επιθυμίας. Είναι η σωματική γέννηση του κοινού κόσμου. Με άλλα λόγια, το σεξ δεν είναι απλώς ένωση σωμάτων, ούτε μόνο ένωση προσώπων. Είναι η στιγμή όπου, μέσα από τα σώματα, αρχίζει να γεννιέται ένα «εμείς». Αυτό το «εμείς» δεν είναι άθροισμα δύο ατόμων. Είναι μια νέα πραγματικότητα, ένας κοινός τρόπος ύπαρξης που κανείς από τους δύο δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει μόνος του.
Εκεί η τριαδικότητα ολοκληρώνεται: εγώ - εσύ - ο κοινός μας κόσμος. Και ίσως αυτός ο κοινός κόσμος είναι η πιο συγκεκριμένη μορφή με την οποία εμφανίζεται το νόημα μέσα στον έρωτα. Και βέβαια, η σεξουαλική πράξη γίνεται τότε η πιο πυκνή σωματική έκφραση ενός κοινού κόσμου που ήδη αρχίζει να γεννιέται. Η σωματική ένωση γίνεται η στιγμή όπου αυτός ο νέος κόσμος ενσαρκώνεται.
