Ακολουθήστε
Ο ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΚΕΝΟΥ
Στο έργο του για την ψυχολογία του ολοκληρωτισμού, ο Carl Jung έδειξε ότι οι μεγάλες πολιτικές μετατοπίσεις δεν εξηγούνται μόνο με όρους ιδεολογίας ή συμφερόντων. Όταν μια κοινωνία χάνει τη σχέση της με το νόημα, το συλλογικό ασυνείδητο ενεργοποιείται και αρχέτυπες δυνάμεις καταλαμβάνουν τη θέση του συνειδητού. Τότε η πολιτική παύει να είναι απλή διαχείριση και γίνεται έκφραση ψυχικών αναγκών.
Η σύγχρονη ελληνική περίπτωση, ωστόσο, δεν χαρακτηρίζεται από έκρηξη αρχέτυπων, αλλά από την αποδυνάμωσή τους. Η παρατεταμένη μνημονιακή κρίση και η αποτυχία της αριστερής διακυβέρνησης δεν παρήγαγε νέο νόημα, αλλά κόπωση. Δεν συγκρότησε αφήγηση, αλλά παρήγαγε άγχος.
Σε αυτή τη συνθήκη, δεν αναζητείται πια ο ηγέτης που θα εμπνεύσει, αλλά εκείνος που θα σταθεροποιήσει. Και εδώ αναδύθηκε -σύμφωνα με τις οδηγίες των αμερικανών επικοινωνιολόγων- η μορφή του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Μετά το 2015 η ελληνική κοινωνία βρέθηκε σε φάση αποφόρτισης. Η εμπειρία της κρίσης δεν μετασχηματίστηκε σε νόημα, αλλά σε ανάγκη αποφυγής ενός νέου τραύματος.
Το συλλογικό ασυνείδητο, αντί να εκραγεί, αναδιπλώθηκε, ζητώντας σταθερότητα αντί για υπέρβαση.
Σε αυτό το πλαίσιο ενεργοποιήθηκε μια εκφυλισμένη μορφή αρχέτυπου: ο «Διαχειριστής», δηλαδή μια παραμόρφωση των αρχετύπων του Σοφού και του Πατέρα και αφορά στη γνώση χωρίς σοφία, στην τάξη χωρίς νόημα και στον έλεγχο χωρίς κατεύθυνση.
Το αρχέτυπο της διαχείρισης ενεργοποιείται όταν υπάρχει τραύμα (ατομικό/συλλογικό), φόβος νέας αποσταθεροποίησης,
απώλεια νοήματος, χαμηλή εμπιστοσύνη και αποφυγή ρίσκου
Δηλαδή όταν μια κοινωνία δεν ζητά κατεύθυνση, αλλά ανακούφιση
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ενσάρκωσε πιστά αυτή τη μορφή που δεν εμπνέει, αλλά ρυθμίζει. Που δεν κατευθύνει, αλλά οργανώνει. Που δεν νοηματοδοτεί, αλλά διαχειρίζεται.
Με τον τρόπο αυτό η πολιτική μετατράπηκε σε μηχανισμό ψυχικής σταθεροποίησης, σε ρυθμιστή άγχους.
Μια τέτοια πολιτική δεν παράγει όραμα, παράγει προβλεψιμότητα. Δεν κινητοποιεί, αλλά καθησυχάζει. Δεν ζητά συμμετοχή, αλλά υπόσχεται ασφάλεια.
Σε αυτή τη συνθήκη, η Σκιά -όλα εκείνα τα στοιχεία που το άτομο ή η κοινωνία αρνείται να αναγνωρίσει ως δικά της- δεν εκρήγνυται, αλλά διαχέεται. Η σύγκρουση αποφεύγεται. Η ευθύνη μετατίθεται. Η ένταση μετατρέπεται σε κυνισμό. Και εδώ εντάσσεται οργανικά και η διαφθορά ως φυσική συνέπεια.
Όταν η πολιτική αποσυνδέεται από το νόημα, χάνει και το όριο της. Δεν υπάρχει πια κάτι που να τη συγκρατεί εσωτερικά, παρά μόνο αυτό που «λειτουργεί».
Με γιουνγκιανούς όρους, η Σκιά δεν εμφανίζεται εδώ ως ρήξη, αλλά ως ενσωμάτωση με μικρές και μεγάλες αποκλίσεις, δίκτυα,
«διευκολύνσεις», πρακτικές χωρίς ηθικό φορτίο
Με τον τρόπο αυτό, η διαφθορά δεν ήταν εξαίρεση, αλλά κανονικότητα χωρίς ενοχή.
Και σε μια κουρασμένη κοινωνία, όλο αυτό προφανώς δεν προκαλεί εξέγερση, αλλά παράγει κυνισμό. Και ο κυνισμός, με τη σειρά του, την αναπαράγει. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: έλλειψη νοήματος, διαχείριση, απουσία ορίων, διαφθορά, κυνισμός, ακόμη λιγότερο νόημα.
Η αρχετυπική μορφή του «Διαχειριστή» δεν είναι ένδειξη ισχύος ενός συστήματος. Είναι ένδειξη του ορίου του. Δείχνει μια κοινωνία που καταρρέει, αλλά δεν εκρήγνυται. Απλά αδειάζει.
Και αυτό είναι το κρίσιμο: Η διαχείριση μπορεί να σταθεροποιεί,
αλλά δεν μπορεί να απαντήσει στο βασικό ερώτημα: γιατί υπάρχουμε ως συλλογικό υποκείμενο;
Και όσο αυτό το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, η πολιτική δεν θα παράγει κατεύθυνση. Θα παράγει αναβολή. Και η αναβολή, όσο κι αν καθησυχάζει, δεν μπορεί ποτέ να υποκαταστήσει αυτό που λείπει: το νόημα.
Βραχυπρόθεσμα, αυτό το μοντέλο της διαχείρισης μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί. Θα προσφέρει μια κάποια σταθερότητα, θα απορροφά κραδασμούς, θα συντηρεί την αίσθηση ελέγχου και το υπαρξιακό μας πρόβλημα θα μετατίθεται, ενώ το έλλειμμα νοήματος θα συσσωρεύεται.
Για να αποδυναμωθεί αυτό το αρχέτυπο της διαχείρισης, δεν αρκεί μια πολιτική εναλλαγή. Απαιτείται μια βαθύτερη μετατόπιση της ίδιας της κοινωνίας.
Χρειάζεται επανανοηματοδότηση: να απαντηθεί ξανά το «γιατί» της συλλογικής μας ύπαρξης. Χρειάζεται ανάληψη ευθύνης αντί για διαρκή ανάθεση, αποκατάσταση εμπιστοσύνης αντί για κυνισμό και, κυρίως, αντοχή στην αβεβαιότητα αντί για εμμονή στον έλεγχο.
Μια κοινωνία που δεν φοβάται να συγκρουστεί, να ρισκάρει και να δημιουργήσει, παύει να έχει ανάγκη τον Διαχειριστή. Γιατί στο τέλος, το ζητούμενο δεν είναι μια καλύτερη διαχείριση του κενού, αλλά η υπέρβασή του μέσα από την επανεύρεση του νοήματος της ύπαρξης, συνύπαρξης και πράξης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου