Ακολουθήστε
ΟΤΑΝ Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΑΡΓΕΙ
Η σιωπηλή κρίση της Ελλάδας
Σε εποχές όπου οι βεβαιότητες υποχωρούν και ο κόσμος μοιάζει «θολός», η αναζήτηση νοήματος δεν είναι πολυτέλεια, είναι υπαρξιακή ανάγκη. Το ποίημα του Γκάτσου, "Το τραγούδι του παλιού καιρού" ξεκινά ακριβώς από αυτή τη συνθήκη αποσύνδεσης και ρευστότητας.
«Του κόσμου το ποτάμι είναι θολό» μια φράση που συμπυκνώνει την εμπειρία μιας εποχής που δυσκολεύεται να δει καθαρά τον εαυτό της.
Και όμως, δεν μένει εκεί. Αντί να υποκύψει στη διάλυση, προτείνει μια ήσυχη αλλά αποφασιστική επιστροφή: στη δημιουργία, στη μνήμη, στη σχέση. Η εικόνα του ανθρώπου «σκυμμένου στον πηλό» που «κεντά καράβια και χελιδόνια» δείχνει ακριβώς αυτό: μέσα στην ύλη, μέσα στην ανάγκη, γεννιέται μια πράξη νοηματοδότησης. Τα καράβια και τα χελιδόνια δεν είναι απλώς εικόνες, είναι φορείς συνέχειας και προσδοκίας, ίχνη ενός κόσμου που επιμένει να σημαίνει.
Η έλλειψη είναι παρούσα και δεν ωραιοποιείται: «το πέλαγο πικρό και η γη μας λίγη». Όμως αυτή η συνθήκη δεν οδηγεί σε παραίτηση. Αντίθετα, εντείνει την ανάγκη για νόημα. Το νόημα εδώ δεν προκύπτει από την αφθονία, αλλά από την προσπάθεια να αντέξει κανείς την έλλειψη και να της δώσει μορφή.
Στον πυρήνα του ποιήματος βρίσκεται η μνήμη. Ο «παλιός του Πόντου ναυαγός» δεν επιστρέφει ως τραύμα που απαιτεί αποκατάσταση, αλλά ως ίχνος που επιμένει, ως κοχύλι, ως βότσαλο. Η μνήμη δεν είναι στατική, είναι διάχυτη και μεταμορφωτική. Το τραύμα δεν εξαφανίζεται, ενσωματώνεται. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία, η απώλεια γίνεται στοιχείο συνέχειας.
Εδώ αναδεικνύεται και μια βαθύτερη αλήθεια: η ταυτότητα δεν συγκροτείται μόνο από ό,τι υπάρχει, αλλά και από ό,τι έχει χαθεί και διατηρείται ως μνήμη. Η εθνική αυτοσυνείδηση, υπό αυτή την έννοια, δεν είναι σύνθημα ή ιδεολογία. Είναι η ικανότητα να μετατρέπεις το τραύμα σε αφήγηση και την αφήγηση σε νόημα.
Ο πόνος, στο ποίημα, δεν καταστέλλεται. «Καημούς να συλλαβίζω» - γίνεται λόγος. Και ο λόγος γίνεται τρόπος να παραμείνει το νόημα ζωντανό. Χωρίς αυτή τη μεταμόρφωση, το τραύμα παραμένει άμορφο και διαβρωτικό. Με αυτήν, γίνεται δημιουργικό.
Το ποίημα δεν υπόσχεται άμεση λύτρωση. «Ανάσταση θα αργήσει να φανεί». Η αναφορά στη Μεγάλη Τρίτη αποκτά εδώ ιδιαίτερη σημασία. Είναι ο χρόνος της καθυστέρησης, όπου η λύτρωση δεν έχει ακόμη φανεί, αλλά η στάση του ανθρώπου έχει ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται. Είναι ο χρόνος της εγρήγορσης χωρίς βεβαιότητα.
Και εδώ το ποίημα συναντά τη σύγχρονη ελληνική εμπειρία.
Με έναν διαφορετικό τρόπο, η Ελλάδα μοιάζει να ζει σε μια παρατεταμένη Μεγάλη Τρίτη. Σε μια συνθήκη όπου η αποκατάσταση υπόσχεται αλλά καθυστερεί, και όπου το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αναβολή της λύτρωσης, αλλά η σταδιακή φθορά της προσμονής της. Σε αυτό το μεσοδιάστημα, η δημόσια ζωή συχνά περιορίζεται στη διαχείριση της επιβίωσης και των ισορροπιών, αφήνοντας το νόημα στο περιθώριο.
Τα σύμβολα του ποιήματος -ο λύκος, ο αετός και ο αστρίτης- δεν είναι θριαμβευτικά. Ανήκουν σε έναν κόσμο σκληρό και οριακό. Ο λύκος μιλά για την επιβίωση, ο αετός για την ελευθερία, ενώ ο αστρίτης, ένα δηλητηριώδες φίδι των ορεινών περιοχών, εισάγει την εγρήγορση απέναντι στον κίνδυνο και το όριο. Υπενθυμίζουν ότι το νόημα δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά βίωμα που γεννιέται μέσα από τη συνάντηση με τα όρια της ζωής.
Η καταληκτική προτροπή «να ζωντανέψεις πάλι μια πηγή» είναι ίσως το πιο ουσιαστικό σημείο. Το νόημα δεν προσφέρεται έτοιμο. Δεν διατηρείται από μόνο του. Πρέπει να ενεργοποιείται ξανά, μέσα από τη μνήμη, τη σχέση, τη δημιουργία. Μέσα από τη σχέση μας με την Ελευθερία, τον Θάνατο και την Μοναξιά.
Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό διακύβευμα σήμερα.
Όχι αν η Ελλάδα είναι αρκετά ισχυρή.
Αλλά αν μπορεί να επανα-νοηματοδοτηθεί. Να βρει ξανά το χαμένο νήμα του νοήματος της ύπαρξης, της συνύπαρξης και της πράξης.
Γιατί τελικά, αυτό που κρατά έναν τόπο ζωντανό δεν είναι η ισχύς του, αλλά η σχέση του με την πηγή του.
Και η πηγή αυτή δεν χάνεται.
Απλώς περιμένει να την ζωντανέψουμε ξανά.
ΥΓ Το Τραγούδι του Παλιού Καιρού στο πρώτο σχόλιο
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου