D. Agemoglu-J. Robinson, Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη,
του Μελέτη Η. Μελετόπουλου
Ένα
σπουδαίο βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα [D. Agemoglu-J. Robinson,
Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη, μετάφραση Ά. Φιλιππάτος, εκδ. Λιβάνη]
εξηγεί, χωρίς να αναφέρεται ρητά στην χώρα μας, τι ακριβώς έχει γίνει και η
Ελλάδα παρέμεινε, παρά την ένταξή της στην ΕΕ και τους πακτωλούς χρημάτων,
επιδοτήσεων, «πακέτων» κλπ., μία βαθειά υπανάπτυκτη χώρα.
Οι
συγγραφείς (ο πρώτος καθηγητής στο ΜΙΤ και ο δεύτερος στο Harvard)
επιστρέφουν στην μεγάλη παράδοση της Πολιτικής Οικονομίας, που συνδέει τα
οικονομικά με τα πολιτικά φαινόμενα. Και αποδίδουν την υπανάπτυξη όχι σε
γεωγραφικούς, τεχνολογικούς ή πολιτισμικούς παράγοντες, αλλά στον τρόπο
διακυβέρνησης και στις επιλογές της άρχουσας πολιτικής τάξης.
Υποστηρίζουν, έτσι, ότι οι λεγόμενες «ελίτ» των τριτοκοσμικών χωρών
παρεμποδίζουν και βραχυκυκλώνουν τις μεταρρυθμίσεις, τις καινοτομίες, την
ανάπτυξη της τεχνογνωσίας και την εδραίωση σύγχρονων θεσμών, διότι φοβούνται
ότι ένας λαός με ανώτερο κοινωνικό επίπεδο θα αντικαταστήσει τις παρωχημένες
αυτές ελίτ με νέες, σύγχρονες και ικανές. Σε ένα περιβάλλον πραγματικά
δημοκρατικό και ανοιχτό, θεσμικά σύγχρονο, υποστηρίζουν οι δύο συγγραφείς, θα
αναδειχθούν νέες πολιτικές δυνάμεις που θα αντικαταστήσουν τις παλιές.
Αντιθέτως, σε συνθήκες ελεγχόμενου πολιτικού ανταγωνισμού, πολιτικού μονοπωλίου
ή ολιγοπωλίου, διαφθοράς, καταπίεσης, υποβάθμισης της παιδείας, απουσίας
κοινωνικής δικαιοσύνης, η ανάπτυξη εμποδίζεται και τα ολιγαρχικά πολιτικά
συστήματα διαιωνίζουν την εξουσία τους. Οπότε αυτά αντιστέκονται λυσσαλέα σε
κάθε προσπάθεια εκσυγχρονισμού του κράτους και των πολιτικών θεσμών.
Έχω
διατυπώσει από αυτήν εδώ τη στήλη, παλαιότερα, και πριν κυκλοφορήσει το εξαιρετικό
αυτό βιβλίο, την άποψη ότι η αναπαραγωγή του φαύλου πολιτικού συστήματος της
Μεταπολίτευσης προϋποθέτει την υπανάπτυξη και την απαιδεία της ελληνικής
κοινωνίας. Πράγματι, εντυπωσιάζει το γεγονός ότι οι τελευταίες κυβερνήσεις,
εντολοδόχες της τρόϊκας, ισοπέδωσαν μισθούς και συντάξεις, αποδόμησαν το
κοινωνικό κράτος, επιτέθηκαν με μανία στην ακίνητη περιουσία, κατέστρεψαν την
μεσαία τάξη, αλλά αντιστάθηκαν λυσσαλέα σε οποιαδήποτε μεταρρύθμιση στο κράτος,
στην εκπαίδευση και στους πολιτικούς θεσμούς.
Στα
πανεπιστήμια, που στην ουσία είναι ο δυνάμει μηχανισμός εκσυγχρονισμού και
ανάπτυξης της κοινωνίας και της οικονομίας, και που σήμερα είναι κυριολεκτικά
πεδία μάχης κομματικών «νεολαιών» τραμπούκων και περιθωριακών στοιχείων,
τοποθετήθηκαν παλαιοκομματικοί και απολύτως ελεγχόμενοι από το σύστημα
υπουργοί, ώστε να μην αλλάξει απολύτως τίποτα. Στο δημόσιο, στις ΔΕΚΟ, στους
κρατικούς οργανισμούς, παίχτηκε από τις μνημονιακές κυβερνήσεις ένα
κακοπαιγμένο θέατρο εξαπάτησης των τροϊκανών, ώστε το πελατειακό και κομματικό
κράτος να παραμείνει πελατειακό και κομματικό. Η διεφθαρμένη γραφειοκρατία και
η απαγορευτική γιά κάθε επενδυτή και γιά κάθε επιχειρηματική πρωτοβουλία
φορολογική παράνοια, παρέμειναν ακέραιες.
Η
παραμονή της φαύλης εξουσίας τους προϋποθέτει την διαιώνιση της δικής μας
υπανάπτυξης.