Ηλίας Σταμπολιάδης: Το "Πάτερ ημών" ως κάλεσμα για τη Βασιλεία και "επί της γης"

 

Το "Πάτερ ημών" ως κάλεσμα για τη Βασιλεία και "επί της γης"

Κατά Ματθαίον 6:9-13, στην επί του Όρους Ομιλία, ο Χριστός δίνει το πιο σύντομο και ουσιαστικό παράδειγμα προσευχής, εστιάζοντας σε πέντε απλά σημεία:

1. Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς• ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου• Δεχόμεθα ότι ευρίσκεται σε ουράνιο, πνευματικό κόσμο και τον δοξάζουμε για την Αγιοσύνη Του, συνώνυμο δικαιοσύνης και ελευθερίας.

2. Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου• γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς• Παρακαλούμε να έλθει η Βασιλεία Του, δηλαδή μία κατάσταση αρμονίας και ευημερίας, όπου επικρατεί το θέλημά Του, οι νόμοι λειτουργίας της δημιουργίας ζητώντας να πραγματοποιηθεί και επί της γης όπως γίνεται και στον ουρανό.

3. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον• Αφορά άμεσα την συντήρηση της ζωικής, υλικής μας υπόστασης και την εξασφάλιση των καθημερινών βιοτικών αναγκών μας.

4. Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν• Μας προτρέπει να έχουμε αλληλεγγύη μεταξύ μας, για να ξεπερνάμε τις προσωπικές μας δυσκολίες δείχνοντας κάποια ανοχή στην συμπεριφορά των άλλων.

5. Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Τον παρακαλούμε να μας ενισχύσει ενάντια στις δυνάμεις του κακού, που όντας αόρατες μας δημιουργούν προβλήματα επί της γης, με σκοπό να μας αποτρέψουν από το θείο θέλημα, ώστε να μην έχουμε καλή απολογία μετά θάνατον και να χάσουμε την αιώνια ζωή, στην οποία προσδοκούμε ως Χριστιανοί.

Τα πέντε αυτά σημεία μας τα έχουν εξηγήσει ιεροκήρυκες και τα έχουμε διαβάσει σε πολλά θεολογικά κείμενα. Τα 2ο, 3ο και το 4ο αφορούν κυρίως τον τρόπο ζωής μας επί της γης που συνίσταται στον τρόπο οργάνωσης της κοινωνίας μας και τις μεταξύ μα σχέσεις ώστε να τα εξασφαλίσουμε χωρίς διαμάχη. Δηλαδή ένα κοινωνικό-πολιτικό σύστημα που ο καθένας να έχει πρόσβαση στα αναγκαία με δικαιοσύνη και ελευθερία.

Για όλα ο ίδιος ο Θεός-Δημιουργός έχει φροντίσει σε αυτή τη ζωή η ίδια η φύση να μας παρέχει τα υλικά αγαθά και συγχρόνως μας έχει δώσει νου με λογική, θεληματική και θυμική ιδιότητα για να επιλύουμε τα προβλήματά μας. Μας έχει ήδη χαρίσει τη δυνατότητα να επιβιώσουμε σε ένα αρμονικό περιβάλλον και σε εμάς εναπόκειται να το πετύχουμε χρησιμοποιώντας τις δυνατότητες και τις οδηγίες που μας έχει δώσει , με άλλα λόγια ‘συν Αθηνά και χείρα κίνει’.

Στην ουσία η παρούσα ζωή μας αποτελεί το πεδίο όπου κρίνεται η διάθεση του καθενός για συμμόρφωση μας με τους νόμους της δημιουργίας για να ενταχθεί στην αιωνιότητα, στο βιβλίο της Ζωής όπως αναφέρει η αποκάλυψη. Ο τρόπος που ζούμε την παρούσα ζωή καθορίζεται κυρίως από το κοινωνικό-πολιτικό μας σύστημα. Όταν επικρατεί η αδικία και η στέρηση της ελευθερίας, αναγκαζόμαστε να διαλέγουμε μέσα που παραβιάζουν το θείο θέλημα και μας στερούν την καλή απολογία μετά θάνατον.

Παραδόξως, το Ιερατείο δίνει έμφαση στη μέλλουσα ζωή, η κατάκτηση της οποίας θα γίνει με κριτήρια της παρούσας, χωρίς όμως να βοηθά τους ανθρώπους να λύσουν τα παρόντα κοινωνικά-πολιτικά προβλήματα που επηρεάζουν τον υλικό αλλά και πνευματικό τρόπο ζωής επί της γης.

Γιατί νιώθουμε ότι η Εκκλησία "παραιτείται" από το "επί της γης"

i. Ιστορικά: Μετά τον 4ο αιώνα, που η Εκκλησία συνδέθηκε με την κοσμική εξουσία, πολλές φορές διάλεξε την ησυχία αντί για σύγκρουση. Φοβήθηκε μην ξανασταυρωθεί, αν και πολλοί άνθρωποι σταυρώθηκαν όντως.

ii. Θεολογικά: Από τους πρώτους αιώνες τονίστηκε πολύ το "η βασιλεία μου δεν είναι εκ του κόσμου τούτου". Έτσι η προετοιμασία για τον θάνατο και η σωτηρία της ψυχής πήρε προτεραιότητα, το "επί της γης" μεταφράστηκε συχνά ως "να υπομένουμε" πράγμα που δε συνάδει ακριβώς με την επίτευξη δικαιοσύνης και ελευθερίας που χαρακτηρίζουν την δημιουργία.

iii. Πρακτικά: Είναι πολύ πιο εύκολο να μιλάς για τον ουρανό παρά να τα βάλεις με την εξουσία που αδικεί. Ο Χριστός το πλήρωσε αυτό. Πολλοί μετά δεν θέλησαν.

Αλλά δεν είναι όλη η Εκκλησία έτσι. Υπήρχαν και υπάρχουν πάντα άνθρωποι μέσα της που πήραν στα σοβαρά το "επί της γης": Οι Πατέρες που μίλησαν για τους φτωχούς, οι μοναχοί που έφτιαξαν νοσοκομεία, οι μάρτυρες που είπαν "όχι" σε άδικους αυτοκράτορες, ακόμα και σήμερα παπάδες που μπαίνουν μπροστά σε αδικίες.

Το "Πάτερ ημών" αν το πεις αληθινά, δεν μπορείς μετά να κάθεσαι ήσυχος όταν γίνεται αδικία "επί της γης". Προσευχόμαστε "γενηθήτω το θέλημά σου επί της γης" και βγαίνοντας έξω βλέπουμε αδικία, φτώχεια, εκμετάλλευση... και σιωπή. Είναι σαν να λέμε τα μισά λόγια της προσευχής.

Ο Χριστός δεν δίδαξε μια θρησκεία που λέει "παραιτηθείτε από τον κόσμο". Τον σταύρωσαν ακριβώς επειδή μίλησε για το "επί της γης": για τους φτωχούς, για τους αδυνάτους, για την υποκρισία της εξουσίας. Δεν έκανε μόνο λειτουργίες, μπήκε στην αγορά, στο δικαστήριο, στον ναό και είπε την αλήθεια.

Το "σώσον τας ψυχάς ημών" χωρίς το "επί της γης" καταντάει εύκολο. Σώζουμε την ψυχή μας αλλά αφήνουμε το κακό να κυβερνά τον κόσμο, παρασύροντας συνανθρώπους μας.

Δεν είναι ότι δεν υπάρχουν ιερείς που νοιάζονται, αλλά συχνά η Δομή, το Ιερατείο φοβάται. Φοβάται μην χάσει προνόμια, μην μπλέξει με την πολιτική, μην "σκανδαλίσει".

Το "Πάτερ ημών" είναι προσευχή που ταράζει, είναι το πιο πολιτικό από τα θεολογικά κείμενα που υπάρχουν. Ζητάει τη Βασιλεία του Θεού από εδώ, όχι μόνο μετά θάνατον.

Ηλίας Σταμπολιάδης

Μηχανικός Μεταλλείων, Μεταλλουργός

πρώην Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτη