ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΜΗΝ ΥΠΟΤΑΧΘΕΙΣ δεν είναι ατομική ελευθερία κατανάλωσης, ούτε ταυτοτική αναγνώριση, ούτε προστασία μιας μειονοτικής ιδιαιτερότητας.
Είναι το δικαίωμα -ίσως και η ευθύνη- να μην υποταχθείς.
Πρόκειται για το δικαίωμα μιας κοινωνίας -και ενός ανθρώπου- να πει «όχι» χωρίς να ζητήσει άδεια...Ίσως, τελικά, αυτό είναι το μάθημα της Ιρανικής αντίστασης. Ότι η ελευθερία δεν αρχίζει από την αποδοχή δικαιωμάτων που σου παραχωρούνται, αλλά από την απόφαση να μη δεχτείς όρους που σου επιβάλλονται. Αντώνης Ανδρουλιδάκης
ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΜΗΝ ΥΠΟΤΑΧΘΕΙΣ
Υπάρχει ένα δικαίωμα που δεν περιλαμβάνεται εύκολα σε χάρτες δικαιωμάτων και διεθνείς διακηρύξεις. Δεν θεσμοθετείται. Δεν κανονικοποιείται. Δεν ενσωματώνεται.
Δεν μιλάμε για επιμέρους ατομικές ελευθερίες. Δεν μιλάμε για αναγνώριση ταυτοτήτων ή για θεσμικές εγγυήσεις - όσο σημαντικές κι αν είναι.
Υπάρχει ένα δικαίωμα που σπάνια αναγνωρίζεται ως τέτοιο, δεν χωρά στις λίστες «προοδευτικών» αιτημάτων, δεν γίνεται σύνθημα σε διεθνή φόρα, δεν ορίζει "πολιτικές ορθότητας" και σίγουρα δεν είναι στην "μόδα".
Το δικαίωμα αυτό δεν είναι ατομική ελευθερία κατανάλωσης, ούτε ταυτοτική αναγνώριση, ούτε προστασία μιας μειονοτικής ιδιαιτερότητας.
Είναι το δικαίωμα -ίσως και η ευθύνη- να μην υποταχθείς.
Δεν πρόκειται απλώς για ελευθερία επιλογής εντός ενός δεδομένου πλαισίου. Πρόκειται για την άρνηση του ίδιου του πλαισίου όταν αυτό επιβάλλεται ως μοναδικό. Για το δικαίωμα μιας κοινωνίας -και ενός ανθρώπου- να πει «όχι» χωρίς να ζητήσει άδεια.
Στη σύγχρονη παγκόσμια τάξη, τα περισσότερα δικαιώματα είναι διαχειρίσιμα. Αναγνωρίζονται, καταγράφονται, επιβλέπονται, εγγυώνται από εξουσιαστικούς μηχανισμούς.
Το δικαίωμα όμως της μη-υποταγής δεν ζητά καλύτερη ένταξη. Αμφισβητεί την ίδια την ιεραρχία που ορίζει ποιος εντάσσεται και με ποιους όρους.
Εδώ βρίσκεται και η βαθύτερη σημασία της ιρανικής εμπειρίας. Το Ιράν, ανεξάρτητα από τις αντιφάσεις του, ενσαρκώνει επί δεκαετίες μια επίμονη άρνηση πλήρους ευθυγράμμισης με την ηγεμονική κανονικότητα. Δεν είναι απλώς γεωπολιτική επιλογή. Είναι στάση κυριαρχίας. Είναι ευθύνη.
Και βέβαια, σε μια εποχή όπου η συμμόρφωση παρουσιάζεται ως ρεαλισμός και η απόκλιση ως επικινδυνότητα, η επιμονή στην αυτονομία λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η εξάρτηση δεν είναι φυσικός νόμος.
Η πολιτισμική παράδοση της ευρύτερης Ανατολής -με τις μακραίωνες εμπειρίες αυτοκρατοριών, αποικιοποίησης, εισβολών, ανατροπών- έχει διαμορφώσει μια διαφορετική σχέση με την ιστορία και την κυριαρχία.
Εκεί όπου η νεωτερική Δύση συχνά ταυτίζει την πρόοδο με την ομοιομορφία, οι κοινωνίες της Ανατολής κουβαλούν μια μνήμη επιβίωσης μέσα από διαρκή αντίσταση και προσαρμογή.
Δεν πρόκειται για ρομαντισμό. Πρόκειται για ιστορική συνείδηση.
Το δικαίωμα να μην υποταχθείς δεν είναι επιθετική πράξη. Είναι πράξη διατήρησης αξιοπρέπειας. Είναι η άρνηση να εσωτερικεύσεις την ιδέα ότι το «παγκόσμιο» ταυτίζεται με το «δυτικό». Είναι η απόφαση να ορίσεις μόνος σου τι σημαίνει πρόοδος, τάξη, νόημα. Είναι το λαϊκό αίτημα "να μην ξεφτιλιστούμε".
Και αυτό δεν αφορά μόνο τα κράτη. Αφορά και το άτομο.
Στο ατομικό επίπεδο, η μη-υποταγή σημαίνει να μη δεχτείς τον ρόλο που σου αποδίδεται ως αναπόφευκτος. Να μη συμβιβαστείς με την ιδέα ότι οι δομές εξουσίας είναι φυσικές και αδιαμφισβήτητες. Η πολιτική ηγεμονία λειτουργεί και ψυχικά καθώς μας μαθαίνει τι είναι «λογικό», τι είναι «εφικτό», τι είναι «κανονικό». Η άρνηση αυτής της εσωτερίκευσης είναι η βαθύτερη μορφή ελευθερίας.
Ίσως, τελικά, αυτό να είναι το μάθημα της Ιρανικής αντίστασης.
Ότι η ελευθερία δεν αρχίζει από την αποδοχή δικαιωμάτων που σου παραχωρούνται, αλλά από την απόφαση να μη δεχτείς όρους που σου επιβάλλονται.
Γι' αυτό και το δικαίωμα να μην υποταχθείς είναι το πιο ενοχλητικό δικαίωμα, γιατί δεν ζητά βελτίωση του συστήματος. Ζητά την ελευθερία να το αμφισβητήσεις, να το ανατρέψεις.
Σε έναν κόσμο όπου τα δικαιώματα συχνά ενσωματώνονται στο κυρίαρχο πλαίσιο ως διαχειρίσιμες κατηγορίες, το δικαίωμα της μη-υποταγής παραμένει το μόνο που αμφισβητεί το ίδιο το πλαίσιο.
Και γι’ αυτό ακριβώς είναι το πιο ενοχλητικό - και το πιο πολιτικά θεμελιώδες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου