Δεν ήταν «η κακιά η ώρα» – ήταν μια συνειδητή επιλογή εκπατρισμού 760.000, νέων στην πλειονότητά τους, Ελλήνων από το 1955 έως το 1977, οι περισσότεροι προς τη Γερμανία. Μια εύκολη λύση εξαιτίας της ανικανότητας της μεταπολεμικής εξουσίας να συντάξει ένα υγιές παραγωγικό μοντέλο δίκαιης αναδιανομής, όπως έκαναν τόσες άλλες δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Αντί αυτού, οι κυβερνήσεις θυσίασαν ολόκληρες γενιές, βαφτίζοντας τον ξεριζωμό «αναπτυξιακή πολιτική».
Η μετανάστευση στη Δυτική Ευρώπη –οι επιπτώσεις και οι πληγές– αποτελεί το θέμα που διεξοδικά αναλύεται στο HotDoc.History που θα διατίθεται με το Documento την Κυριακή 12 Οκτωβρίου 2025.
Μια άρχουσα τάξη εθισμένη στην ξένη βοήθεια –που κατά κανόνα κατέληξε στις τσέπες της– μαθημένη στις ξένες επενδύσεις και απρόθυμη για παραγωγικές επενδύσεις προτίμησε τον εύκολο δρόμο: Έστειλε «στις φάμπρικες της Γερμανίας και του Βελγίου τις στοές» το παραγωγικότερο τμήμα του πληθυσμού και ερήμωσε ολόκληρες περιοχές. Μανάδες που έμειναν μόνες σε άδεια χωριά, παιδιά που μεγάλωσαν με φωτογραφίες αντί για πατεράδες, οικογένειες που λύγιζαν από την απουσία.
Ο «γκασταρμπάιτερ», κατά τον γερμανικό ευφημισμό «φιλοξενούμενος εργάτης», δηλαδή χωρίς μόνιμη εγκατάσταση και χωρίς εξασφαλισμένα δικαιώματα, έγινε το αναλώσιμο εξάρτημα της δυτικογερμανικής βιομηχανικής ανάπτυξης. Πειθαρχικός, υποτιμημένος, εργαζόμενος δεύτερης κατηγορίας. Στριμωγμένος σε καταλύματα ερείπια, στα περιβόητα κοινόβια όπου οι καμαρούλες δεν ξεπερνούσαν τα 16 τετραγωνικά για οκτώ άτομα.
Την ίδια ώρα, το ελληνικό κεφάλαιο, απελευθερωμένο από κάθε κοινωνικό έλεγχο μετά την ήττα της Αριστεράς στον Εμφύλιο, θωράκιζε τα προνόμιά του· επιδοτήσεις και φοροαπαλλαγές. Μετέτρεψε τη μετανάστευση στην τέλεια βαλβίδα εκτόνωσης: Εξαφάνισε ως διά μαγείας την ανεργία, περιόρισε κοινωνικές εντάσεις και έφερε εμβάσματα που σταθεροποιούσαν ένα σαθρό οικονομικό οικοδόμημα.
Οι ξεριζωμένοι υπέστησαν μια βίαιη πολιτική ωρίμανση. Άνθρωποι αταξίδευτοι, συντηρητικοί, προσγειώθηκαν σε έναν νέο κόσμο. Καχύποπτοι προς τον συνδικαλισμό υποχρεώθηκαν να ενταχθούν σε συνδικάτα που υπερασπίζονταν τα δικαιώματά τους. Συγκρότησαν τις δικές τους κοινότητες, ανελίχθηκαν κοινωνικά και οι περισσότεροι επέστρεψαν. Καθόλου τυχαία στη Γερμανία αναπτύχθηκε ένα από τα ισχυρότερα αντιχουντικά κινήματα.
Γράφουν: Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Μιχάλης Λυμπεράτος, Σταύρος Παναγιωτίδης, Βαγγέλης Βάγιας, Τάκης Κατσιμάρδος, Βασιλική Λάζου.
